Žerotín – zamek

Historia

   Zamek został zbudowany przed połową XIII wieku, jako iż najstarsza wzmianka o Žerotínie pochodzi z 1250 roku. Był on wówczas siedzibą Ratibořa z Žerotína, przodka znacznego czeskiego rodu mającego w swym herbie orła, którego przedstawiciele posiadali zamek aż do 1462 roku. W 1290 roku wspomniany został w źródłach pisanych Habart z Žerotína, kiedy to za papieską dyspensą poślubił swoją krewną Skolastikę, córkę Zdeslava ze Sternberga. Posiadał z nią trzech synów: Plichtę, Jaroslava i Habarta oraz dwie córki Małgorzatę i Katarzynę, przy czym najbardziej znanym okazał się Plichta, poległy w 1322 roku w trakcie bitwy pod Mühldorf. Wcześniej wraz z bratem Jaroslavem walczył on jako najemnik w Prusach po stronie zakonu krzyżackiego, a przed 1321 rokiem Plichta, Jaroslav i Habart założyli klasztor klarysek w Panenskim Týncu.  Pod koniec XIV wieku ród z Žerotína był u szczytu sławy i bardzo się rozrósł w szereg bocznych linii. Podczas wojen husyckich stali oni po stronie króla Zygmunta Luksemburczyka, od którego w dowód wdzięczności zyskali wsie Bošice, Libodržice, Zlonice i Klobouky, jednak zamek prawdopodobnie został uszkodzony przez husytów, podobnie jak sąsiedni Týnec. W tym niespokojnym okresie rodzinne dobra były w połowie w rękach Oldřicha Zajíca z Hazmburka, a cały majątek został rozdrobniony wraz ze śmiercią w 1462 roku ostatniego męskiego potomka, Jaroslava z Žerotína.
   Na początku XVI wieku zamek posiadał Čeněk Míčan z Klinštejna, a następnie Petr Chotek z Vojnína. Później przez małżeństwo przejął go Jindřich Brozanský z Vřesovic, od którego w 1583 roku kupili go bracia Jindřich i Bedřich Doupovcowie z Doupova. Za Jindřicha Brozanskiego lub braci z Doupova zamek został przebudowany w stylu renesansowym. Syn Bedřicha, Vilém Vojtěch, w latach 1618–1620 brał udział w antyhabsburskim powstaniu, między innymi uczestnicząc w defenestracji praskiej. Po śmierci w 1621 roku jego zamek i majątek został skonfiskowany. Ponieważ leżał on na ważnym i uczęszczanym szlaku, bardzo ucierpiał podczas wojny trzydziestoletniej, zwłaszcza podczas najazdu szwedzkiego w 1639 roku. Ostatecznie w drugiej połowie XVII wieku był już opuszczoną ruiną.

Architektura

   Zamek wzniesiono na niewysokim wzgórzu opadającym na północy w płytką doliną ze spokojnym potokiem Žerotínskim. Jej stoki są nieco bardziej strome niż przeciwległe, południowe, schodzące do kolejnego strumienia, który wypływał z pobliskiej wsi. Lokalizacja zamku z punktu widzenia obronności nie była więc idealna, zapewne większe znaczenie miało usytuowanie przy ważnym szlaku handlowym.
   Skromne naturalne warunki obronne musiano nadrobić solidnym obwodem murów, który uzyskał kształt zbliżony do walu (30 x 45 metrów) oraz zewnętrznymi fortyfikacjami w postaci zdwojonego ziemnego wału i przekopu, opinającymi cały rdzeń zamku. Usytuowaną od wschodu bramę wjazdową ochraniała wolnostojąca, czworoboczna wieża główna – bergfried o wymiarach około 8 x 8 metrów. Sam wjazd zapewne był prostą bramę przebitą w ścianie obwodowej, poprzedzoną zwodzonym, drewnianym mostem. Po przeciwnej stronie usytuowano główny budynek mieszkalny wypełniający całą szerokość zachodniej części dziedzińca.

Stan obecny

   Do dnia dzisiejszego przetrwały jedynie dwa narożne fragmenty budynku mieszkalnego oraz jego piwnice ze sklepieniem kolebkowym z czasów renesansowej przebudowy z XVI wieku. Zamek znajduje się na północno-zachodnim krańcu wsi, a jego okolicę otaczają lokalne drogi. Istnieją dwa podejścia do zamku: od drogi z północy i ze wschodu przez oba wały wokół reliktów bergfriedu.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Severni Cechy t.III, Praha 1989.
Strona internetowa ohradech.eu, Žerotín.