Zbořený Kostelec – zamek

Historia

   Zamek Kostelec najpewniej został wzniesiony na początku XIV wieku z inicjatywy króla Wacława II, jako następca Týnca nad Sázavou, który przeszedł w ręce prywatne. Pierwsza wzmianka w źródłach pisanych o Kostelcu pojawiła się w 1342 roku, kiedy to na zasadzie zastawu zyskał go Oldřich Medek z Valdeka. W 1356 roku Karol IV Luksemburski wykupił zamek z zastawu, lecz już rok później ponownie został on oddany, tym razem Jakubowi z Kostelca. Koleni właściciele zmieniali się dość często: burgrabia magdeburski Jan z Hardeka, burgrabia wyszehradzki Chval ze Rzavého, jego małżonka Eulalia z Netvořic oraz jej syn Jan, od 1395 roku Ješek i Mikeš z Šeslic, Filip Lout z Dědic, a od 1411 roku doradca króla i najwyższy łowczy Jan Sádlo ze Smilkova. Posiadał on zamek do 1421 roku, kiedy to został oskarżony o zdradę i stracony. W 1443 roku jego syn Jan Kostelec sprzedał zamek Kunešowi Rozkošowi z Dube. Nowy właściciel był politycznym przeciwnikiem husyckiego króla Jerzego z Podiebradów, dlatego w 1449 roku Kostelec został oblężony przez królewską armię pod dowództwem Zdenka Konopištskiego ze Šternberka. Pierwsze oblężenie nie powiodło się, lecz ponowny atak w następnym roku przyniósł sukces. Zdeněk został nowym właścicielem warowni, którą z czasem odbudował i w 1456 roku doprowadził do zwolnienia z powinności lennych. W kolejnych latach Zdeněk Konopištski zmienił stronę wewnętrznego konfliktu i stanął po stronie przeciwników króla Jerzego. W skutek tej nieroztropnej decyzji w 1467 roku Kostelec został ponownie oblężony przez armię królewską, zdobyty i zburzony.

Architektura

   Zamek usytuowano na wysokim, skalistym cyplu, opadającym na południowym – wschodzie niedostępnymi skarpami ku rzece Sazawie, a na południowym – zachodzie górującym nad głębokim wąwozem potoku, który wpada do rzeki poniżej zamku. Pozostała północna strona cypla została oddzielona od wzgórza Hradečnice głębokim przekopem oraz wysokim wałem ziemnym, pierwotnie zwieńczonym ostrokołem lub palisadą.
  
Umieszczony w najwyższym punkcie terenu rdzeń zamku miał kształt zbliżony do połówki owalu, zakończonej prostą ścianą po stronie wschodniej, gdzie umieszczono bramę wjazdową. Od północy była ona flankowana przez nieduży zaokrąglony występ muru, będący częścią grubego na 2 metry muru obwodowego. Występ ten podobny był do muru na zamku Pirkštejn, lecz w Kostelcu najpewniej nie umieszczono w nim wieży. Brama wjazdowa dodatkowo chroniona była od zewnątrz krótkim przekopem ponad którym przerzucono most zwodzony. Dziedziniec zamku pierwotnie był pusty, jedynie w najlepiej chronionej południowo-zachodniej stronie, na końcu cypla, umieszczono budynek mieszkalny. Jego zachodnia zaokrąglona część została wzmocniona trzema wysokimi przyporami. W środku pomieszczenia zwieńczone były płaskimi, drewnianymi stropami.
   Zamek górny z trzech stron (poza południową, graniczącą z nadrzecznymi skarpami) otaczało wąskie podzamcze. Wjazd do niego prowadził od strony wschodniej przez czworoboczną, otwartą od wewnątrz wieżę bramną oraz most zwodzony ponad wspomnianym na początku przekopem. Jego wschodnia część wychodząca ku rzece została zamknięta poprzeczną ścianą, zabezpieczającą przed wdarciem się napastników do fosy. W XV wieku bramę północno – wschodnią zamknięto, a wjazd na podzamcze przeniesiono do nowej wieży bramnej po stronie północnej. Jej kształt był bardzo wydłużony, przez co wyraźnie wystawała poza obwód murów w stronę przekopu. Druga brama na podzamcze lub raczej boczna furta znajdowała się po stronie zachodniej. Zapewne prowadziła ona na chodnik obronny na koronie wału ziemnego i umożliwiała umieszczanie tam dział.
   W XV wieku za Zdenka Konopištskiego ze Šternberka oprócz przesunięcia bramy wjazdowej wzniesiono również na wysuniętej ku południowi wąskiej skale cylindryczną wieżę. Umożliwiała ona kontrolę biegnącego poniżej szlaku oraz nurtu rzeki. Powiększono wówczas także zabudowę na zamku górnym, gdzie w północnej części dziedzińca stanął dwuprzestrzenny budynek, zajmujący przestrzeń przybramnego występu muru. Izby jego przyziemia zostały zwieńczone sklepieniem kolebkowym. Kolejny podłużny budynek stanął po przeciwnej stronie dziedzińca, wypełniając przestrzeń pomiędzy starym pałacem a dawną bramą wjazdową. Jego wschodnia część na poziomie przyziemia miała ścianę szkieletową lub drewnianą.

Stan obecny

   Zamek zachował się do dnia dzisiejszego w formie ruiny z której najbardziej czytelne są elementy dobudowane lub przebudowane w XV wieku. Widać więc południową wieżę cylindryczną, budynek północny na zamku górnym oraz bramę północną na podzamczu. W gorszym stanie widoczne są relikty pałacu zachodniego oraz bramy wschodniej. Do zamku można dotrzeć zielonym szlakiem turystycznym z Čakovic, a następnie czerwonym szlakiem prowadzącym przez dolinę Sazawy lub niebiesko oznakowaną trasą z Týnca nad Sázavou. Niestety przed parunastu laty część zachowanych reliktów zamku została uszkodzona w trakcie nielegalnego przekopywania terenu Kostelca.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Dodatky, Praha 2002.
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Dodatky 2, Praha 2005.
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Zapadni Cechi t.IV, Praha 1989.
Menclová D., České hrady, Praha 1972.