Historia
Budowę zamku Zátor prawdopodobnie przeprowadzono na początku XIV wieku. Najstarsza pośrednia wzmianka o nim zapisana została w 1342 roku, w przydomku przodka morawskiej linii panów z Lomnicy, Bohuša z Zátoru. Bohuš oryginalnie pisał się w osady Seifridsdorf („Bohussius de Sifridzdorf”), od której później urobiona została słowiańska nazwa zamku i wsi.
W 1367 roku zamek wspólnie dzierżyli przypuszczalni potomkowie Bohuša: Znata, Znata młodszy i kolejny Bohuš, którzy sprzedali wówczas dobra zátorskie braciom Hynkowi i Bartošowi. Dziesięć lat później, podczas dzielenia ziemi opawskiej między synów księcia Mikołaja II, zwierzchnictwo nad majątkiem zátorskim („Sator”), najwyraźniej wraz z zamkiem, przypadło Janowi raciborsko – opawskiemu. Kolejne, dość liczne wzmianki o właścicielach Zátoru odnotowywane były pod koniec XIV i na początku XV wieku. W 1393 roku był to Bohuš II, a po jego śmierci w latach 1404 i 1430 Jan Znata, Pavel i Jan, przy czym Bohuš z Zátoru należał do znaczniejszych osobistości na dworze karniowskim, często występującym jako świadek na różnych dokumentach, a Jan był kanonikiem w Raciborzu i proboszczem kolegiaty św. Krzyża we Wrocławiu.
W 1474 roku zamek mógł zostać zniszczony przez wypad na Morawy wojsk węgierskich Macieja Korwina. Jeśli do tego doszło to spalone zabudowania wyremontować mógł Jan z Zátoru lub jego syn Zikmund z Lomnicy i Zátoru, który w 1492 roku sprzedał majątek zátorski swemu ojczymowi Janowi Kralickiemu. Jeszcze w 1535 roku zamek musiał funkcjonować, gdyż mieszkańcy pobliskich osad zobowiązani byli do napraw jego obwarowań. Być może w drugiej połowie XVI wieku lub najpóźniej w czasie wojny trzydziestoletniej zamek został opuszczony, popadł w ruinę i całkowicie zaniknął.
Architektura
Zamek usytuowano na podłużnym i wąskim grzbiecie wzniesienia, na północny – zachód od wsi Zátor. Od strony południowej górował wysokimi i stromymi zboczami nad doliną strumienia, spływającego do rzeki Opawy na południowym – wschodzie. Równie nieprzystępne stoki zabezpieczały zamek od północy i częściowo od wschodu. Odcinek południowo – wschodni stanowił skalisty cypel, obniżający się serią uskoków w stronę położonej nad rzeką i przy szlaku Bruntál – Krnov osady. Na zachodzie grzbiet ciągnął się przez kilkaset metrów, aż do położonej wyższej o około 20 metrów kulminacji wzniesienia.
Po północno – zachodniej stronie zamku grzbiet zwężał się do około 11 metrów szerokości. Tam też teren przekopano poprzecznym rowem pełniącym rolę suchej fosy. Za nim obronę całemu założeniu zapewniał z trzech stron ziemny wał, być może zwieńczony w koronie jakimś rodzajem drewnianych fortyfikacji. Pozbawiony wału był jedynie odcinek północno – wschodni, zabezpieczony stromym i wysokim zboczem. Na wschodzie wał łączył się z owalnym skalistym pagórkiem, prawdopodobnie również włączonym do systemu obronnego zamku. Za wałem następował przekop o 9 – 11 metrach szerokości i co najmniej 4,5 metrach głębokości.
Rdzeń zamku założono na planie prostokąta z zaokrąglonymi narożnikami, obejmującego obszar o wymiarach 50 x 35 metrów, otoczonego głównym obwodem murów oraz z dwóch stron (od zachodu i południa) zewnętrznym murem szerokiego na około 7 metrów parchamu. Główny budynek mieszkalny lub wieża mógł stać po stronie południowo – zachodniej, skąd flankowałby bramę wjazdową na dziedziniec. Pozostała zabudowa nie została jednoznacznie zlokalizowania, lecz zapewne przystawiona była do wewnętrznych ścian murów obwodowych.
Stan obecny
Zamek nie zachował się do czasów współczesnych, widoczne są jedynie niewielkie relikty układanych na sucho lub wypłukanych z zaprawy kamieni oraz pozostałości obwarowań ziemnych. Wstęp na zalesione wzgórze jest wolny. Prowadzi do niego podrzędna droga na północ od wsi Loučky, a następnie ścieżka podążająca południowym zboczem zamkowego wzgórza.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Severní Morava, t. II, red. Z.Fiala, Praha 1983.
Kouřil P., Prix D., Wihoda M., Hrady českého Slezska, Brno – Opava 2000.
Plaček M., Hrady a zámky na Moravě a ve Slezsku, Praha 1999.