Žatec – miejskie mury obronne

Historia

   Usytuowana w strategicznym miejscu przy przeprawie przez rzekę Ochrzę, osada Žatec powstała już na przełomie IX i X wieku. Najstarsza pisemna wzmianka o Žatcu pochodzi z kroniki Thietmara z Merseburga i dotyczy roku 1004, kiedy to Czechy i Morawy były zajęte przez wojska polskie Bolesława Chrobrego. By wesprzeć wygnanego księcia Jaromira, na zbrojną wyprawę udał się niemiecki król Henryk II. Poddał mu się jakiś gród broniący granicy, a gdy podszedł pod Žatec mieszkańcy otworzyli bramy i wybili polski garnizon. Dalsze zapisy z XI-XIII wieku przedstawiały Žatec jako ważne centrum administracyjne i kościelne z wczesnośredniowiecznym grodem, który w XIII wieku w czasach Przemysła Ottokara II został przebudowany na murowany zamek. Ten sam władca w 1265 roku ufundował miasto, przyznając jego mieszkańcom znaczne przywileje (między innymi dochody z wójtostwa przekazał na naprawę i utrzymywanie obwarowań). Dzięki rozwijającemu się rzemiosłu, rolnictwu i handlu, a później uprawie chmielu, Žatec stał się jednym z najlepiej prosperujących miast królestwa czeskiego.
   Budowę obwarowań miejskich rozpoczęto zapewne wkrótce po nadaniu praw miejskich, w oparciu o obwarowania dawnego podgrodzia.
Budowę rozpoczęto prawdopodobnie od najbardziej newralgicznych punktów – bram miejskich. W okresie panowania Wacława II, na przełomie XIII i XIV wieku, stopniowo zastąpiono drewniano – ziemne fortyfikacje kamiennymi murami obronnymi. Utrzymywanie i rozbudowę fortyfikacji wspierali kolejni władcy, zwłaszcza Karol IV i Wacław IV, były one także modernizowane w XV wieku za Jerzego z Podiebradów. Nieco wcześniej Žatec był jednym z ważniejszych ośrodków ruchu husyckiego. W 1421 roku pod murami miasta pokonano wojska II krucjaty antyhusyckiej.
   Upadek i wyludnienie miasta oraz spadek znaczenia jego fortyfikacji przyniosła w pierwszej połowie XVII wieku wojna trzydziestoletnia. Przed połową XVIII wieku fortyfikacje wokół miasta jeszcze były kompletne, ale wokół Górnego Przedmieścia już zaczęły zanikać. W drugiej połowie XVIII wieku i w XIX stuleciu z powodu szybkiego rozwoju miasta i rozrastającej się zabudowy mieszkalnej obwarowania zaczęto stopniowo wyburzać. W 1802 roku dawny zamek przekształcono na browar, w 1821 roku rozebrano Bramę Praską, a w latach 1862 1863 Bramę Młyńską.

Architektura

   Obwarowania miejskie wzniesiono wzdłuż krawędzi niewysokiego wzniesienia na którym funkcjonowało średniowieczne miasto. Miały one w planie kształt nieregularnego wieloboku, znacznie wydłużonego na linii północny zachód – południowy wschód. Część północna miasta była dodatkowo chroniona lekkim zakolem rzeki Ochrzy. Po stronie północno – zachodniej fortyfikacje miejskie połączone były z obwarowaniami zamku, wzniesionego na końcu cypla, na miejscu wczesnośredniowiecznego grodu. Od strony miasta był on odgrodzony przekopem.
   Główny mur obwodowy miał grubość od 1,6 do 1,8 metra, zwieńczenie w postaci otwartego chodnika obronnego oraz przedpiersie osłaniane krenelażem. Pierścień murów wzmacniały czworoboczne, otwarte od wewnętrznej strony wykuszowe baszty. W XIV wieku po stronie południowej, w odległości 7 – 9 metrów, zbudowano drugą linię zewnętrznego muru, który z uwagi na spadek terenu został wzmocniony przyporami. Obrona zachodniej części miasta wzmocniona została w XV wieku, kiedy to nowy mur parchamu zaopatrzono w trzy masywne baszty przystosowane do użycia broni ogniowej. Zewnętrzny mur zbudowano wówczas również po stronie wschodniej, a na północnej przebudowano chodnik obronny w zadaszony ganek.
   Wjazd do miasta był możliwy dzięki dwóm bramom: od strony południowej przez Bramę Praską (Górną) i od strony zachodniej przez Bramę Matki Boskiej (Kapłańską zwaną także Dolną Bramą). Ponadto w murach przepruto dwie mniejsze furty: Libočańską (Celną) i Młyńską. Własne obwarowania miało także Praskie (Górne) Przedmieście, do którego wjazd zapewniały trzy bramy: południowo-wschodnia Czerwona (Líčkovská), południowa Roučí (Rakovnická, Nová) i zachodnia Čeradická (Majnušská).

Stan obecny

   Do dziś ze średniowiecznych obwarowań Žatca zachowała się Brama Dolna, przebudowana w stylu neogotyckim na początku XX wieku, Brama Libočańska, fragmenty obniżonych w stosunku do pierwotnego stanu murów obronnych oraz jedna z trzech XV-wiecznych baszt działowych po stronie zachodniej zwana Husycką.

pokaż Bramę Dolną na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Umělecné památky Čech, Moravy a Slezska, red. Poche E., t. I-IV, Praha 1977-1982.
Strona internetowa kralovskedilo.ktf.cuni.cz, Žatec.
Strona internetowa mestaotakarova.cz, Opevnění.
Strona internetowa muzeumzatec.cz, Historie Žatce.