Vysoký Újezd – kościół św Jakuba

Historia

   Kościół św. Jakuba został zbudowany na przełomie XII i XIII wieku lub najdalej w pierwszej połowie XIII wieku. Niegdyś przyjmowano, iż udział przy jego wznoszeniu mieli cystersi z klasztoru Svaté Pole, jednak klasztor ten najpewniej powstał dopiero w drugiej połowie XIII stulecia. Początkowo kościół związany był z pobliskim dworem rycerskim, a od 1358 roku pełnił funkcje parafialne. Prawdopodobnie spłonął w XV wieku w czasie wojen husyckich.
   Około 1820 roku kościół powiększony został o klasycystyczną nawę północną i aneks południowy, a wieżę podwyższono. W 1885 roku kościół poddano gruntownej renowacji połączonej z kolejną przebudową, w trakcie której między innymi założono sklepienie w nawie i przekształcono okna.

Architektura

   Romański kościół składał się z prostokątnego w planie korpusu o pojedynczej nawie mającej wewnątrz wymiary około 10 x 5,1 metra, zakończonej na wschodzie półkolistą apsydą, a na zachodzie zwieńczonej na osi czworoboczną, pierwotnie niską w części murowanej wieżą (być może była zwieńczona kondygnacjami drewnianymi). Budowlę wzniesiono z obrobionych kamieni z większymi kwadrami wzmacniającymi narożniki. Elewacje kościoła zapewne przepruto niewielkimi, półkoliście zamkniętymi, rozglifionymi oknami oraz dwoma rzędami gniazd pozostałych po belkach rusztowań. Nawa musiała być przykryta dwuspadowym dachem (zachował się szczyt wschodni), być może oryginalnie przedłużonym na równą z korpusem wieżę.
   Pierwotnie wejście do środka kościoła umożliwiał uskokowy portal osadzony w północnej ścianie nawy. Posiadał on półkoliste zamknięcie i ozdobny tympanon oraz flankujące wałki w uskoku wyrastające z cokołu. Wnętrze nawy początkowo przykrywał płaski, drewniany strop, a apsydę koncha.
   W zachodniej części nawy umieszczona była murowana empora o szerokości 2,25 metra, podtrzymywana przez dwie cylindryczne w przekroju kolumny z kielichowatymi kapitelami i dwa przyścienne półfilary. Tworzyły one w przyziemiu trzy półkoliste arkady. Na piętrze empora otwierała się półokrągłym łukiem do krytego drewnianym stropem pomieszczenia w wieży. Łuk ten umieszczony był w całej szerokości wschodniej części wieży. Powyżej wieża w okresie romańskim posiadała jeszcze jedną kondygnację, połączoną z poddaszem kościoła. Komunikację z piętrem empory zapewniały schody umieszczone w grubości muru, w ryzalicie wystającym ze ściany południowej nawy. Korytarz ze schodami był wąski, miał jedynie 0,7 metra szerokości, a jego 15 stopni doświetlały dwa małe okrągłe okna, otwarte do wnętrza nawy. Nie wiadomo czy piętro empory było bezpośrednio skomunikowane z hipotetycznym rycerskim dworem jaki miał się znajdować w okolicy.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Falta M., Vysoký Újezd nad Dédinou. K otázkám stavebního vývoje kostela sv. Jakuba Vétšího, [w:] Dějiny staveb. Sborník príspevku z konference Dejiny staveb, red. J.Anderle, Plzeň 2010.
Umělecné památky Čech, Moravy a Slezska, red. Poche E., t. I-IV, Praha 1977-1982.