Vyšehořovice – zamek

Historia

   Vyšehořovice w źródłach pisanych pojawiły się po raz pierwszy już w 1178 roku, kiedy to książę Sobiesław II podarował miejscowy dwór, wcześniej należący do niejakiego Vratiša, kapitule wyszehradzkiej. Zamek wraz ze wsią powstał nieco później, zapewne w drugiej połowie XIII wieku. Ich pierwsi znani posiadacze pochodzą z XIV wieku. Byli to wysocy dostojnicy kościelni lub osoby związane z administracją kościelną, podlegający kapitule wyszehradzkiej. Nie wiadomo kiedy straciła ona kontrolę nad miejscowymi dobrami. Na przełomie XIV i XV wieku posiadał je już lokalny ród rycerski z gałęzią dębu w herbie. Jeden z jego członków, Jan z Vyšehořovic, sprzedał majątek Zygmuntowi Rokycanskiemu, patrycjuszowi i członkowi rady miejskiej ze Starego Miasta praskiego, który około 1410 roku dokonał znacznej rozbudowy swej siedziby. Zmarł on trzy lata później, a kolejni właściciele nie przywiązywali już zbyt dużej wagi do zamku. W 1547 roku po raz ostatni przeszedł on poważniejszą renowację. Przepruto wówczas nową bramę wjazdową i podwyższono mury obwodowe. W 1611 roku Vyšehořovice weszły w skład dóbr Rudolfa Trčky z Lípy, co zapoczątkowało trwałe wykorzystywanie dawnego zamku wyłącznie do celów gospodarczych. Między innymi trzymano w nim drób i przechowywano zboże. W XIX wieku zabudowania opustoszały i popadły w ruinę.

Architektura

   W swej najstarszej formie z drugiej połowy XIII wieku zamek był niewielkim założeniem posiadającym obwód obwarowań otaczających czworoboczną, co najmniej trzykondygnacyjną wieżę. Na przełomie XIV i XV wieku całe założenie otoczono nowym pierścieniem murów o wymiarach 40 x 50 metrów. W dalszym etapie na początku XV wieku w narożniku południowo – wschodnim usytuowano wąskie i podłużne skrzydło bramne do którego wiódł zwodzony most, przerzucony ponad otaczającą cały zamek fosą. Obok większego przejazdu funkcjonowała mniejsza furta dla pieszych, także poprzedzona zwodzoną kładką. Po prawej stronie od bramy znajdowały się dwa pomieszczenia o sklepieniu kolebkowym, oświetlone od dziedzińca wąskimi oknami. Na pierwszym piętrze pomieszczenia mieszkalne znajdowały się już na całej długości budynku, ponad przejazdem bramnym. Główny budynek mieszkalny usytuowano po zachodniej stronie XIII-wiecznej wieży i prawdopodobnie połączono z nią jakimś rodzajem kładki czy ganku na wysokości piętra. Miał on 19,2 metrów długości i 9 metrów szerokości. Układ jego wnętrza był typowy dla średniowiecza: w przyziemiu pośrodku znajdowała się wąska sień wejściowa, a po bokach dwie większe izby. Podobnie wyglądał podział na wysokości piętra. Mniejszy i zapewne niższy budynek gospodarczy przystawiono do murów obwodowych w narożniku północno – zachodnim.

Stan obecny

   Do dnia dzisiejszego z zamku zachowały się relikty XIII-wiecznej wieży, odkryte w trakcie badań wykopaliskowych. Na prawie całym obwodzie przetrwał mur obronny, jednak został on przekształcony w okresie nowożytnym i dziś w każdym miejscu przepruwa go szereg okien z czasów gdy wnętrze zamku wykorzystywano jako spichlerz. Z głównego XV-wiecznego budynku mieszkalnego zachowały się dwie dolne kondygnacje, również dawny budynek bramny przetrwał w dolnych partiach, a na jego zewnętrznej elewacji widoczny jest jeszcze zamurowany gotycki portal. Obecnie ruiny poddawane są stopniowej renowacji i prawdopodobnie ogólnodostępne.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Praha a Okoli t.VII, Praha 1989.
Menclová D., České hrady, Praha 1972.
Strona internetowa cestyapamatky.cz, Vyšehořovice, Tvrze, Tvrze dochované.