Historia
Zamek Volfštejn został wzniesiony na początku drugiej połowy XIII wieku przez miejscowy ród rycerski, który początkowo pisał się ze Svojšína, a następnie ze swej nowej siedziby na Wilczej Górze. Prace budowlane musiały być prowadzone około 1261-1262, kiedy to została ścięta część drzew potrzebnych do konstrukcji zamkowego bergfriedu. Pierwsza wzmianka o zamku w źródłach pisanych pojawiła się w 1316 roku, kiedy to był w rękach Benedy z Volfštejna („de Wolfsteyn”), syna Ctibora, który w tym samym roku został zamordowany z nieznanego powodu przez niejakiego Dluhomila i Bedřicha z Brodu, ukaranych przez sąd 600 grzywnami srebra.
Potomkowie Benedy dzierżyli Volfštejn przez cały czas jego funkcjonowania. W połowie XIV wieku byli to bracia Protiva, Beneda i Ctibor. Gdy przed 1360 rokiem zmarł syn Benedy, Ctibor, jego potomek o tym samym imieniu był małoletni i musiał zostać oddany pod opiekę. Być może sprawował ją mieszkający w Olbramovie wuj o imieniu Beneda, bowiem król Karol IV potwierdził mu, że w razie śmierci małoletniego Ctibora Volfštejn nie przejdzie na własność Korony. Ctibor również nie żył długo, gdyż już w 1396 roku panem zamku był Oldřich z Volfštejna.
W 1406 roku pogranicze bawarsko – czeskie stanęło w obliczu wojny, gdy elektor bawarski Ruprecht III z Palatynatu odmówił uznania Wacława IV za króla rzymskiego. Zamek Volfštejn dzierżyli wówczas bracia Vilém i Beneda, którzy zawarli z władcą bawarskim traktat pokojowy. Dzięki temu przetrwali pięcioletnie napięcie w zachodniej części Czech bez większych zniszczeń swych dóbr. W 1409 roku podzielili się majątkiem, przy czym Volfštejn zatrzymał Vilém. W czasie wojen husyckich pozostał on po stronie katolickiej, czym znacznie się wzbogacił za sprawą nadań zastawów od Zygmunta Luksemburczyka. Podobnie synowie Viléma: Ctibor, Vilém i Jan wiernie stali po przy boku króla, znacznie podnosząc rangę rodu z Volfštejna.
Pod koniec pierwszej połowu XV wieku Jan z Volfštejna zakupił nieodległy zamek Třebel w którym, jako wygodniejszym i bardziej reprezentacyjnym, panowie z Volfštejna z czasem zaczęli coraz częściej przebywać i do którego ostatecznie Jan przeniósł się przed 1460 rokiem. Stary i mniej dogodnie usytuowany zamek nie mógł konkurować z nową siedzibą, przez co zaczął podupadać. Do ostatecznej ruiny doprowadzić go miały wewnętrzne walki opozycji z królem Jerzym z Podiebradów w 1470 roku, choć jeszcze w 1527 roku musiał być jeszcze na tyle funkcjonalny, że frankijski rycerz Hans Toman z Absbergu chciał wykorzystał go jako więzienie dla dwóch porwanych osób.
Architektura
Zamek Volfštejn zbudowano na owalnym w planie wzniesieniu, będącym cyplem południowo – wschodniego zbocza Góry Wilczej (niem. Wolfsberk, czes. Vlča hora). Górę od cypla oddzielało krótkie siodło, które zostało zabezpieczone wykutą w skale suchą fosą, otaczającą wraz z ziemnym wałem całe założenie. Ochronę zamku zapewniały także wysokie zbocza, strome zwłaszcza po stronie północno – wschodniej i południowej. Volfštejn prawdopodobnie miał bramę wjazdową zwróconą ku południowemu – zachodowi, w stronę stoków opadających do rzeki Mže, ale jego czoło było skierowane w stronę wspomnianego siodła łączącego cypel z Wilczą Górą, zaś droga wiodła stamtąd zboczem góry w stronę osady Černošín na północnym – wschodzie.
W najwyższym punkcie dziedzińca, zaraz za zaokrąglonym, odległym o około 2 metry murem obronnym, usytuowano okrągłą w planie, smukłą wieżę (bergfried), której wewnętrzna przestrzeń miała zaledwie 3 metry średnicy, a grubość murów w przyziemiu dochodziła do 2,5 metra. W górnych partiach grubość murów spadała, przy zachowaniu tych samych wymiarów wnętrza, przez co wieża uzyskała pochyłe elewacje i stożkowatą formę. Mury wieży przebito jedynie niewielkimi otworami wentylacyjnymi, a jej wysokość przekraczała 22 metry. Jedyne wejście do jej wnętrza znajdowało się około 12 metrów nad poziomem gruntu, w portalu wychodzącym na stronę dziedzińca, który dostępny był po drewnianej kładce prowadzącej z korony pobliskiego muru obronnego. Portal zamknięto półkoliście i udekorowano na całej wysokości fryzem z profilowanych półokrągłych arkadek, typowym jeszcze dla okresu romańskiego. Prowadził on na drugie piętro wieży, przykryte drewnianym stropem opartym na kamiennych wspornikach. Również pozostałe dwa piętra wieży i ciemne pomieszczenie w jej dolnej części miały tylko drewniane stropy, prawdopodobnie połączone drabinami, ponieważ w grubości murów nie wydrążono miejsca na schody. Co ciekawe w wieży, pomimo iż nie pełniła miejsca stałego zamieszkania, zainstalowano kominek.
Mury obronne w południowo – wschodniej części zamku stopniowo się zwężały, osiągając kształt zbliżony do kropli, zamknięty na końcu krótką ścianą pałacu głównego budynku mieszkalnego. Co najmniej od zachodniej strony, a być może na całym obwodzie, zamek otaczał także zewnętrzny mur parchamu. Przestrzeń między dużą wieżą a pałacem była częściowo wypełniona dwoma mniejszymi, umieszczonymi naprzeciw siebie budynkami, dostawionymi do wewnętrznych elewacji murów obwodowych. Zachodni miał formę czworoboku o wieżowym charakterze, z pomieszczeniami przykrytymi płaskimi, drewnianymi stropami i grubością murów dochodzącą do 1,5 metra. Być może zabezpieczał on bramę wjazdową na dziedziniec. Budynek północno – wschodni był konstrukcji drewnianej na kamiennych fundamentach i z murowanym parterem. W przyziemiu mieścił dwa pomieszczenia o zbliżonych rozmiarach. Oba budynki niejako dzieliły dziedziniec zamkowy na mieszkalno – reprezentacyjną część tylną i obronną część czołową.
Tylny, południowo – wschodni pałac, usytuowany w najbezpieczniejszym miejscu, miał w planie formę trapezu, od strony dziedzińca szerokiego na 16,5 metra, nieco węższego, około 11 metrowego od przeciwnej strony i głębokiego na 11 metrów. Oprócz parteru, dostępnego z dziedzińca przez zamykany na drewnianą zasuwę portal, pałac miał dwa piętra z których najpewniej każde mieściło jedną dużą salę, przykrytą drewnianym stropem. Podczas gdy parter nie był oświetlony z zewnątrz, pierwsze piętro na zachód otwierało się dwoma oknami. Było też wyposażone w wykusz latrynowy. Cały budynek, podobnie jak wieża główna, zwężał się ku górze. Aż do poziomu chodników sąsiednich murów obronnych jego ściany obwodowe były pionowe, jednak w górnej części (podobnie jak na zamku Valdek), były nieco przesunięte do wewnątrz, przez co górna część pałacu miała stożkowy kształt.
Stan obecny
Z zamku Volfštejn do dnia dzisiejszego zachowała się wysoka cylindryczna wieża główna, fragment muru obronnego w części czołowej, trzy ściany głównego budynku mieszkalnego sięgające do wysokości piętra, ruiny czworobocznej wieży przybramnej oraz rów dawnej fosy. Na miejscu budynku północno – wschodniego widoczne jest tylko lekkie wgłębienie ziemi i nierówności terenu wypełnione porośniętym trawą gruzem. Spośród detali architektonicznych wyróżnia się późnoromański portal bergfriedu, lecz z racji umieszczenia na znacznej wysokości jest on ciężko widoczny. Nad stopniową renowacją ruin i ich zabezpieczeniem pracuje miejscowe stowarzyszenie. Do zamku prowadzi żółty szlak turystyczny z Černošína do Třebele.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Dodatky 2, Praha 2005.
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Západní Čechy, t. IV, red. Z.Fiala, Praha 1985.
Menclová D., České hrady, Praha 1972.
Vojkovský R., Volfštejn. Zříceniny hradu mezi Stříbrem a Planou, Hukvaldy-Dobrá 2014.