Historia
Zamek Volfštejn został wzniesiony na początku drugiej połowy XIII wieku przez miejscowy ród rycerski, który początkowo pisał się ze Svojšína, a następnie ze swej nowej siedziby na Wilczej Górze. Prace budowlane musiały być prowadzone około 1261-1262, kiedy to została ścięta część drzew potrzebnych do konstrukcji zamkowego bergfriedu. Pierwsza wzmianka o zamku w źródłach pisanych pojawiła się w 1316 roku, kiedy to był w rękach Benedy z Volfštejna („de Wolfsteyn”), syna Ctibora, który w tym samym roku został zamordowany z nieznanego powodu przez niejakiego Dluhomila i Bedřicha z Brodu, ukaranych przez sąd 600 grzywnami srebra.
Potomkowie Benedy dzierżyli Volfštejn przez cały czas jego funkcjonowania. W połowie XIV wieku byli to bracia Protiva, Beneda i Ctibor. Gdy przed 1360 rokiem zmarł syn Benedy, Ctibor, jego potomek o tym samym imieniu był małoletni i musiał zostać oddany pod opiekę. Być może sprawował ją mieszkający w Olbramovie wuj o imieniu Beneda, bowiem król Karol IV potwierdził mu, że w razie śmierci małoletniego Ctibora Volfštejn nie przejdzie na własność Korony. Ctibor również nie żył długo, gdyż już w 1396 roku panem zamku był Oldřich z Volfštejna.
W 1406 roku pogranicze bawarsko-czeskie stanęło w obliczu wojny, gdy elektor bawarski Ruprecht III z Palatynatu odmówił uznania Wacława IV za króla rzymskiego. Zamek Volfštejn dzierżyli wówczas bracia Vilém i Beneda, którzy zawarli z władcą bawarskim traktat pokojowy. Dzięki temu przetrwali pięcioletnie napięcie w zachodniej części Czech bez większych zniszczeń swych dóbr. W 1409 roku podzielili się majątkiem, przy czym Volfštejn zatrzymał Vilém. W czasie wojen husyckich pozostał on po stronie katolickiej, czym znacznie się wzbogacił za sprawą nadań zastawów od Zygmunta Luksemburczyka. Podobnie synowie Viléma: Ctibor, Vilém i Jan, wiernie stali po przy boku króla, znacznie podnosząc rangę rodu z Volfštejna.
Pod koniec pierwszej połowu XV wieku Jan z Volfštejna zakupił nieodległy zamek Třebel w którym, jako wygodniejszym i bardziej reprezentacyjnym, panowie z Volfštejna z czasem zaczęli coraz częściej przebywać i do którego ostatecznie Jan przeniósł się przed 1460 rokiem. Stary i mniej dogodnie usytuowany zamek nie mógł konkurować z nową siedzibą, przez co zaczął podupadać. Do ostatecznej ruiny doprowadzić go miały wewnętrzne walki opozycji z królem Jerzym z Podiebradów w 1470 roku, choć jeszcze w 1527 roku musiał być jeszcze na tyle funkcjonalny, że frankijski rycerz Hans Toman z Absbergu chciał wykorzystać go jako więzienie dla dwóch porwanych osób.
Architektura
Zamek Volfštejn zbudowano na owalnym w planie wzniesieniu, będącym cyplem południowo-wschodniego zbocza Góry Wilczej (niem. Wolfsberk, czes. Vlča hora). Górę od cypla oddzielało krótkie siodło, które zostało zabezpieczone wykutą w skale suchą fosą, otaczającą wraz z ziemnym wałem całe założenie. Ochronę zamku zapewniały także wysokie zbocza, strome zwłaszcza po stronie północno-wschodniej i południowej. Volfštejn prawdopodobnie miał bramę wjazdową zwróconą ku południowemu-zachodowi, w stronę stoków opadających do rzeki Mže, ale jego czoło było skierowane w stronę wspomnianego siodła łączącego cypel z Wilczą Górą, zaś droga wiodła stamtąd zboczem góry w stronę osady Černošín na północnym-wschodzie.
W najwyższym punkcie dziedzińca, zaraz za zaokrąglonym, odległym o około 2 metry murem obronnym, usytuowano okrągłą w planie, smukłą wieżę (bergfried), której wewnętrzna przestrzeń miała zaledwie 3 metry średnicy, a grubość murów w przyziemiu dochodziła do 2,5 metra. W górnych partiach grubość murów spadała, przy zachowaniu tych samych wymiarów wnętrza, przez co wieża uzyskała pochyłe elewacje i stożkowatą formę. Mury wieży przebito jedynie niewielkimi otworami wentylacyjnymi, a jej wysokość przekraczała 22 metry. Jedyne wejście do jej wnętrza znajdowało się około 8 metrów nad poziomem gruntu, w portalu wychodzącym na stronę dziedzińca, który dostępny był po drewnianej kładce prowadzącej z korony pobliskiego muru obronnego. Portal zamknięto półkoliście i udekorowano na całej wysokości fryzem z profilowanych półokrągłych arkadek, typowym jeszcze dla okresu romańskiego. Prowadził on na wysokie pierwsze piętro wieży, przykryte drewnianym stropem opartym na kamiennych wspornikach. Również pozostałe dwa piętra wieży i ciemne pomieszczenie w jej dolnej części miały tylko drewniane stropy, prawdopodobnie połączone drabinami, ponieważ w grubości murów nie wydrążono miejsca na schody. Co ciekawe w wieży, pomimo iż nie pełniła miejsca stałego zamieszkania, zainstalowano na drugim piętrze kominek. Na tym samym poziomie znajdowały się także dwa wąskie otwory wentylacyjne, natomiast trzecie piętro, podobnie jak przyziemie, nie miało żadnych okien.
Mury obronne w południowo-wschodniej części zamku stopniowo się zwężały, osiągając kształt zbliżony do kropli, zamknięty na końcu krótką ścianą pałacu głównego budynku mieszkalnego. Co najmniej od zachodniej strony, a być może na całym obwodzie, zamek otaczał także zewnętrzny mur parchamu. Przestrzeń między dużą wieżą a pałacem była częściowo wypełniona dwoma mniejszymi, umieszczonymi naprzeciw siebie budynkami, dostawionymi do wewnętrznych elewacji murów obwodowych. Zachodni miał formę czworoboku o wieżowym charakterze, z pomieszczeniami przykrytymi płaskimi, drewnianymi stropami i grubością murów dochodzącą do 1,5 metra. Być może zabezpieczał on bramę wjazdową na dziedziniec. Budynek północno-wschodni był konstrukcji drewnianej na kamiennych fundamentach i z murowanym parterem. W przyziemiu mieścił dwa pomieszczenia o zbliżonych rozmiarach. Oba budynki niejako dzieliły dziedziniec zamkowy na mieszkalno-reprezentacyjną część tylną i obronną część czołową, pełniącą także funkcje gospodarcze (zamek nietypowo nie miał wydzielonego podzamcza).
Tylny, południowo-wschodni pałac, usytuowany w najbezpieczniejszym miejscu, miał w planie formę trapezu, od strony dziedzińca szerokiego na 16,5 metra, nieco węższego, około 11 metrowego od przeciwnej strony i głębokiego na 11 metrów. Oprócz parteru, dostępnego z dziedzińca przez zamykany na drewnianą zasuwę portal, pałac miał dwa piętra z których najpewniej każde mieściło jedną dużą salę, przykrytą drewnianym stropem. Podczas gdy parter nie był oświetlony z zewnątrz, pierwsze piętro na zachód otwierało się dwoma oknami. Było też wyposażone w wykusz latrynowy. Cały budynek, podobnie jak wieża główna, zwężał się ku górze. Aż do poziomu chodników sąsiednich murów obronnych jego ściany obwodowe były pionowe, jednak w górnej części (podobnie jak na zamku Valdek), były nieco przesunięte do wewnątrz, przez co górna część pałacu miała stożkowy kształt.
Stan obecny
Z zamku Volfštejn do dnia dzisiejszego zachowała się wysoka cylindryczna wieża główna, fragment muru obronnego w części czołowej, trzy ściany głównego budynku mieszkalnego sięgające do wysokości piętra, ruiny czworobocznej wieży przybramnej oraz rów dawnej fosy. Na miejscu budynku północno-wschodniego widoczne jest tylko lekkie wgłębienie ziemi i nierówności terenu wypełnione porośniętym trawą gruzem. Spośród detali architektonicznych wyróżnia się późnoromański portal bergfriedu, lecz z racji umieszczenia na znacznej wysokości jest on ciężko widoczny. Nad stopniową renowacją ruin i ich zabezpieczeniem pracuje miejscowe stowarzyszenie. Do zamku prowadzi żółty szlak turystyczny z Černošína do Třebele.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Dodatky 2, Praha 2005.
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Západní Čechy, t. IV, red. Z.Fiala, Praha 1985.
Menclová D., České hrady, Praha 1972.
Vojkovský R., Volfštejn. Zříceniny hradu mezi Stříbrem a Planou, Hukvaldy-Dobrá 2014.
Záruba F., Počátky šlechtických hradů v Čechách, Plzeň 2025.