Vízmburk – zamek

Historia

   Zamek Vízmburk został zbudowany w drugiej połowie XIII wieku przez bogatego czeskiego szlachcica Tasa. Z kroniki Dalimila wiadomo, iż w 1278 roku prowadził on walki z oddziałami brandenburskimi, które najechały Czechy pod dowództwem margrabiego Ottona, po śmierci czeskiego króla Przemysła Ottokara II w bitwie pod Suchymi Krutami. W 1289 roku przebywał w otoczeniu króla Wacława II, przed 1295 rokiem sprawował urzędy w Polsce, a w 1303 roku został królewskim podkomorzym w Czechach. Rok później został zamordowany w Pradze przez Jana Vlka, którego wcześniej oskarżył i pozbawił majątku. Przed śmiercią zdołał jednak wznieść zamek, który miał być symbolem jego aspiracji, pomniejszoną wersją zamków, jakie wówczas wznosili jedynie władcy. Kolejnym właścicielem Vízmburka został syn Tasa, Jaroš, który sprzedał go przed 1309 rokiem Milotowi z Pnětluk. Ostatnimi właścicielami Vízmburka byli od lat 30-tych XIV wieku panowie z Dubé.
   W okresie wojen husyckich w 1425 roku okolice zamku zostały najechane i splądrowane przez wojska biskupa wrocławskiego Konrada. Ówczesny garnizon zamku aktywnie wówczas uczestniczył w napadach rabunkowych na śląskie miasta, które trwały pomimo przejścia Jiříka z Dubé na stronę Zygmunta Luksemburczyka i zakończenia wojen husyckich. Były one tak dokuczliwe, iż w 1447 roku śląskie miasta wykupiły zamek od panów z Dubé i zburzyły go.

Architektura

   Vízmburk stał pośrodku lasów na niedostępnym cyplu nad rzeką Úpą. Jego układ był dwudzielny, składał się z zabezpieczonego przekopem i obwarowaniami podzamcza po stronie północnej oraz zamku górnego przylegającego do niego od południa. Ten drugi miał w planie kształt zbliżony do owalu, wyznaczony przez obwód grubych na 2,5 metra murów obronnych, w które w narożniku od strony czołowej włączono cylindryczny bergfried. Jego średnica wewnętrzna wynosiła 2,5 metra, a ponieważ posiadał 4 metrowej grubości mury, zewnętrzna średnica osiągała 10,5 metra. Przyziemie wieży sklepione było kopułą i posiadało otwór skierowany w stronę międzymurza. Parcham wytyczony był przez zewnętrzny mur, który obiegał prawdopodobnie cały rdzeń zamku. Najpewniej wiodła nim droga wjazdowa, która za przekopem oddzielającym zamek górny od podzamcza osiągała czworoboczną wieżę bramną i dalej międzymurzem okrążała zamek aż do bramy w głównym murze. Oprócz głównego obwodu i muru parchamu zamek otaczać mógł jeszcze jeden pierścień obwarowań, połączony z fortyfikacjami podzamcza.
   Wewnętrzny dziedziniec górnego zamku zajmowały trzy skrzydła budynków mieszkalnych, połączonych za pomocą drewnianych ganków. Najdłuższe skrzydło znalazło się przy kurtynie wschodniej, nieco krótsze naprzeciwko po stronie zachodniej, a najkrótsze tylne, południowe łączyło się ze wschodnim. Od zachodniego oddzielone było natomiast około 2 metrowej szerokości przejazdem bramnym. Właście w skrzydle południowym zachowała się duża komnata ze sklepieniem krzyżowo – żebrowym oraz obok niej mniejsza sala, zapewne kaplica zamkowa. Duża sala miała około 4 metry wysokości i otwierała się na dziedziniec trzema oknami oraz portalem prowadzącym na ganek. Pod tymi pomieszczeniami znajdowała się wysoka na 6 metrów piwnica, częściowo wyciosana w skale. Zachodnie skrzydło było bardziej skromne. W obu kondygnacjach zostało podzielone przez ścianę poprzeczną na dwa pomieszczenia, przy czym oba dolne posiadały płaskie, drewniane stropy, a dwa pomieszczenia na górze sklepiono kolebkowo. Obie niższe izby były dostępne z portali na dziedzińcu, nie były natomiast połączone ze sobą ze względu na nierówny poziom terenu. Pomieszczenia skrzydła wschodniego przykryte były płaskimi stropami i oświetlane oknami od strony dziedzińca. Podobnie jak w innych skrzydłach ze względów obronnych żadne z okien nie wychodziło na stronę międzymurza. Na lepsze oświetlenie z obu stron mogły sobie jedynie pozwolić wyższe, niezachowane piętra. O ich istnieniu i bogatym wyposażeniu świadczą odnalezione w gruzie fragmenty elementów architektonicznych i dekoracji, między innymi ościeże okna w formie trójliścia z wyrytym herbem pana zamku.
   Do północnego muru obwodowego zamku został dostawiony, ale nie na dziedzińcu lecz na terenie międzymurza, nieduży budynek z paleniskiem, zapewne kuźnia lub kuchnia. Ta ostatnia w późniejszej fazie rozbudowy została przeniesiona na jedyne wolne miejsce na dziedzińcu, po stronie północnej, przy wieży głównej. Była to typowa dla średniowiecza konstrukcja z wielobocznym kominem ustawionym za pomocą tromp na czworobocznej budowli.

Stan obecny

   Zamek aż do lat 70-tych XX wieku był całkowicie niewidoczny, ukryty pod porośniętym roślinnością kopcem, utworzonym z kamiennego rumoszu. Rozpoczęte wówczas badania archeologiczne ujawniły, iż zamek przetrwał miejscami aż do wysokości pierwszego piętra, przygniótł go jedynie gruz z zawalonej wieży głównej. Dzięki temu stał się cennym średniowiecznym zabytkiem, który uniknął jakichkolwiek nowożytnych przekształceń. Prace ratunkowe prowadzono na zamku jeszcze na początku XXI wieku, jednak od 2009 roku jest on już udostępniony dla zwiedzających. Obecnie nakryty jest prowizorycznym dachem chroniącym zabytek przed szkodliwymi warunkami naturalnymi.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Dodatky, Praha 2002.
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Vychodni Cechy t.VI, Praha 1989.
Menclová D., České hrady, Praha 1972.