Historia
Zamek Vildštejn zbudowany został pod koniec XIII wieku, a jego pierwszym znanym właścicielem był Hrabiše z Paběnic, poświadczony źródłowo w 1315 roku w trakcie sporu majątkowego z klasztorem Vilémov. Spór dotyczył między innymi pobliskiej góry Oheb (na której także powstał zamek pod koniec XIV wieku), ponieważ zamykała ona od południa około 650-metrowej długości cypel, po którego północnej stronie stał Vildštejn. W 1348 roku synowie Hrabiša, Petr i Oldřich, zwrócili ją vilémovskiemu klasztorowi, przy czym Oldřich użył wówczas przydomku z Vildštejna, a sam dokument został wystawiony na zamku. Jego niemiecka nazwa Vildštejn prawdopodobnie pochodziła od położenia w dzikim i wciąż słabo zaludnionym regionie.
Potomkowie Hrabiše z Paběnic dzierżyli Vildštejn do końca XIV wieku, przy czym w zarząd oddawali go burgrabiom (w 1383 roku odnotowany został niejaki Beneš). Na początku XV wieku łupieskie wyprawy z zamku urządzać miał Ješik z Popovca, natomiast w okresie wojen husyckich wraz ze zdobytym klasztorem w Vilémovie przejął go husyta Jan Hertvík z Rušinova. Już jednak w 1436 roku nowym właścicielem za zgodą cesarza Zygmunta Luksemburczyka został Jan z Dubé. Przyłączył on majątek Vildštejn do swych dóbr žlebskich, a opuszczony zamek pozostawił własnemu losowi. Jako opuszczona ruina Vildštejn został wspomniany w 1499 roku.
Architektura
Zamek wybudowano na stromej i wysokiej skale, pierwotnie opadającej urwistymi skarpami na lewy brzeg rzeki Chrudimki. Skała z trzech stron miała niemal prostopadłe do doliny rzeki ściany. Tylko na północy funkcjonowało połączenie z podzamczem, choć nawet tam wzniesienie było tak strome, że jedynym wejściem na jego szczyt były drewniane schody lub drabiny. Z tego powodu wjazd konno lub wozem na zamek górny był niemożliwy. Stajnie i pozostała zabudowa gospodarcza musiały się znajdować na wschodnim, nieregularnym w planie podzamczu, otoczonym obwarowaniami drewnianymi lub o mieszanej konstrukcji drewniano – kamiennej.
U podstawy skały, przed rowem fosy oddzielającym wzgórze od północnego podzamcza, odnaleziono ślady murowanych obwarowań z fragmentem wydłużonej, półokrągłej wieży na północno – wschodnim krańcu, prawdopodobnie wzniesionej w pierwszej połowie XV wieku. Obwarowania te tworzyły nietypowy, długi na około 50 metrów korytarz bramny, poprowadzony w górę skalistego wzniesienia. Ze względu na znaczne nachylenie zboczy mur mógł nie sięgać szczytu i zamku górnego, lecz przechodzić w lżejsze, drewniane obwarowania, poprowadzone wzdłuż stromej ścieżki. Wieża charakteryzowała się bardzo grubym murem w najbardziej zagrożonej części czołowej. Zapewne była już przystosowana do użycia broni palnej.
Usytuowany na szczycie skały rdzeń zamku zajmował z grubsza owalny obszar o rozmiarach około 63 x 36 metrów. Pośrodku dziedziniec zajmowała czworoboczna budowla, najpewniej o wieżowym charakterze. Po stronie zachodniej usytuowany był czworoboczny, prawdopodobnie mieszkalny budynek, a drugi umieszczono po przeciwnej stronie południowo – wschodniej, znacznie zmniejszając wolną przestrzeń dziedzińca (pomiędzy centralnie położoną skałką z wieżą, a budynkami funkcjonowało jedynie wąskie przejście).
Stan obecny
Do dnia dzisiejszego z zamku przetrwały fragmenty muru obwodowego. Niestety w latach 1925–1935 bezpośrednie otoczenie zamku zostało całkowicie przekształcone w związku z budową tamy. Poziom rzeki podniósł się tak wysoko, iż obecnie tylko około jednej trzeciej skały zamkowej wystaje ponad jej taflę. Kolejną interwencją było przeprucie tunelu w skale zamkowej bezpośrednio pod fundamentami zamku, czym bezpowrotnie zniszczono teren dawnego podzamcza, przez które obecnie przebiega szosa.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Východní Čechy, t. VI, red. Z.Fiala, Praha 1989.
Plaček M., Skálová V., Šimeček P., Cumuli Lapidum. Hromady kamení. Hrady, hrádky a tvrze Pardubického kraje, Brno 2024.