Historia
Zamek Vildenberk został założony na początku XIV wieku, na zalesionych terenach na wschód od miasta Brna, które miejscowy rycerski ród zajął w 1306 roku, w okresie niepokojów i destabilizacji po wymarciu dynastii Przemyślidów. Inicjatorem jego budowy był Půta I z Vildenberka, po raz pierwszy piszący się ze swej nowej siedziby w 1317 roku (już jednak w dokumencie papieskim z 1318 roku wymieniony został on wśród czołowych szlachciców jako Půta z Pozořic). Ród Půty z Vildenberka, początkowo znaczący i zaliczany do przednich rodzin morawskich, po dwóch pokoleniach zubożał i stracił na znaczeniu. Dlatego w 1371 roku Půta Šaclar z Vildenberka i jego bracia musieli sprzedać zamek wraz z rozległymi dobrami (jedenaście wsi) margrabiemu morawskiemu Janowi Henrykowi, który zapłacił za Vildenberk 4300 grzywien. Była to ostatnia wiadomość źródłowa jaka została utworzona o zamku, który zapewne wkrótce potem został opuszczony. Wydaje się, iż powodem tej decyzji były zbyt wysokie koszty eksploatacji i konserwacji rozległej budowli. Potwierdzał to również fakt, iż w latach 1385-1406 margrabia Jodok rozsprzedał podlegające dawniej zamkowi dobra w mniejszych częściach. W transakcjach tych sam zamek nie był już wspominany.
Architektura
Vildenberk usytuowano na rozległym, podłużnym grzbiecie wzgórza o wysokości 407 metrów nad poziomem morza, którego forma nadała zamkowi charakterystyczny, mocno wydłużony i jednocześnie wąski kształt. Stoki opadały ku zbiegowi dwóch strumieni, płynących u podstawy wzniesienia od zachodu i południa, a w nico dalszej odległości także od północy. Górne partie wzgórza przewyższały aż o 60 metrów dno doliny, wytyczającej od południa drogę dojazdową do zamku. Wspinała się ona następnie zboczem na północno-wschodnie spłaszczenie terenu, stanowiące przedpole zamku, gdzie ulokowano zaplecze gospodarcze.
Jako materiału budowlanego do wznoszenia Vildenberka używano miejscowego zlepieńca, mającego charakter zbliżony do otoczaków, co uniemożliwiało jego symetryczne rozłupywanie. Słaba urabialność mogła być przyczyną wysokiego udziału w murach zamku cegieł, materiału budowlanego rzadko spotykanego na terenie średniowiecznych Moraw (użycie cegieł do budowy Vildenberka mogło być także spowodowane wpływami Půty I, który miał silne powiązania z klasztorem cysterskim w Starym Brnie, wzniesionym właśnie przy wykorzystaniu cegły).
Północno-wschodnia część zamku chroniona była niedużym podzamczem, w planie o kształcie nieregularnego wieloboku o wymiarach około 48 × 31 metrów. Boczne fragmenty podzamcza chronił ziemny wał, a cały obwód otaczał rów suchej fosy o szerokości 15-18 metrów, znacznie się poszerzający w najbardziej zagrożonym miejscu. Przez podzamcze prowadzić musiała droga do rdzenia zamku, pokonująca drewniany most wjazdowy na podzamcze i kolejny most do dalszych zabudowań. Główną strefę obrony podzamcza stanowił gruby na 1 metr mur obwodowy.
Zamek górny od podzamcza rozdzielała wspomniana już fosa, na tamtym fragmencie szeroka na 30 metrów i 9-12 metrów głęboka. Vildenberk należał do największych na Morawach założeń: miał 137 metrów długości oraz od 21 do 37 metrów szerokości. Część czołowa (20 metrów długa, 10 metrów szeroka) zajmowała niewielki pagórek na którym prawdopodobnie usytuowano wieżę. Za nią dwie płaszczyzny terenu o nieco różnym poziomie wysokości, pierwotnie być może zajmowane były przez dwa osobne dziedzińce. Na tylnym zabudowa najpewniej przystawiona była do południowej i zachodniej kurtyny murów. Głęboki dół pośrodku majdanu świadczyłby o funkcjonowaniu tam studni.
Stan obecny
Murowane fragmenty zamku nie przetrwały do dnia dzisiejszego. Wygląd dawnego założenia można rekonstruować na podstawie obwarowań ziemnych i ukształtowania terenu, który niestety w środkowej części zamku górnego został zakłócony wydobywaniem kamienia w okresie nowożytnym. Kolejne zniszczenia poczynione zostały przez nielegalne przeszukiwania terenu zamku wykrywaczami metalu i na skutek nieautoryzowanego odkopania zamkowego zbiornika na wodę. Wstęp na zalesiony teren Vildenberka jest wolny.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Bíško R., Hlavica M., Kovář J., Nedbalová J., Petřík J., Vohryzek S., Nová zjištění na hradě Vildenberk u Pozořic, okr. Brno-venkov, „Archæologia historica”, 38/2/2013.
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Jižní Morava, t. I, red. Z.Fiala, Praha 1981.
Plaček M., Hrady a zámky na Moravě a ve Slezsku, Praha 1999.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí, Praha 2001.