Velešín – zamek

Historia

   Velešín został wzniesiony z inicjatywy królewskiej i w 1266 roku przekazany Čéčowi z Budějovic, co było też pierwszą wzmianką o zamku w źródłach pisanych. Kolejnym właścicielem był Beneš Pyšný, przodek możnego rodu panów z Michalovic, po którym warownia ponownie wróciła w ręce władcy w okresie panowania Przemysła Ottokara II. W 1283 roku król Wacław II przekazał Velešín Michalovicom, którzy dzierżyli go przez kolejne sto lat. W 1387 roku zamek kupił Oldřich z Rožmberka.
   Okres wojen husyckich Velešín przetrwał bez większych zniszczeń, choć podobno taboryckie wojska próbowały go bezskutecznie zająć zdradą, a później zagrażały mu wojska hejtmana Jana Čapka z Sán, z którym Oldřich z Rožmberka musiał zawierać porozumienie. Zgodnie z inwentarzem z 1476 roku w okresie tym garnizon zamku nie był zbyt duży. Składał się z ośmiu strzelców, jednego konnego i burgrabiego.
   Ostatnia informacja o funkcjonującym jeszcze zamku pochodziła z 1487 roku, kiedy to z powodu długów Rožmberkowie sprzedali pobliski dwór. Prawdopodobnie niedługo później z powodu wysokich kosztów utrzymania zamek został opuszczony. Jako niezamieszkana ruina został opisany w 1541 roku.

Architektura

   Zamek wzniesiono na podłużnym wysokim i skalistym grzbiecie, którego stoki od zachodu opadały ku rzece Malše. Po stronie wschodniej znajdowała się wieś Sedlce z której prowadziła droga do zamku. W swej późnośredniowiecznej formie składał się on aż z czterech części. Od strony południowo – wschodniej znajdowało się chronione łukiem przekopu obszerne podzamcze, które za wyjątkiem jednego obiektu nie posiadało murowanej zabudowy. Przez kolejny, dużo szerszy przekop wchodziło się do dolnej części właściwego zamku (drugiego podzamcza). Ta część była już chroniona kamiennym murem obronnym od czoła i po obu bokach, przy czym część czołowa była wyraźnie wyżej położona niż część usytuowana głębiej. Trzecia część zamku oczywiście również oddzielona była poprzecznym przekopem, ponad którym przerzucono drewniany most. Wiódł on do bramy w murze parchamu, który otaczał rdzeń zamku zamek z trzech stron: na południowym – wschodzie, południu i zachodzie. Droga dojazdowa prowadziła południowym międzymurzem do dziedzińca, chroniona górującą nad nią masywną cylindryczną wieżą główną (o wewnętrznej średnicy 3,7 metra). Zabudowę dziedzińca stanowił także budynek mieszkalny po stronie zachodniej oraz usytuowana mniej więcej pośrodku, wolnostojąca późnoromańska kaplica. Składała się ona z długiej prostokątnej nawy zakończonej półkolistą apsydą. Badania archeologiczne ujawniły, iż jej wnętrze pokryte było malowidłami ściennymi. Ostatnim, czwartym elementem zamku była jego tylna część, usytuowana za krótkim, zachodnim parchamem i położona o parę metrów niżej. Jej forma nie jest dokładnie znana, lecz prawdopodobnie podzamcze to chronione było półokrągłą wieżą. Skrajne zachodnie obwarowania składały się z dwóch przekopów rozdzielonych ziemnym wałem.

Stan obecny

   Widoczne dziś niewielkie relikty są nikłą pozostałością po niegdyś rozległym i rozbudowanym założeniu. Zniszczona zabudowa, zwłaszcza w zachodniej części zamku, utworzyła zwałowiska i sztuczne wzgórza. Jedynie dzięki badaniom archeologicznym widoczne są obecnie odkryte i zabezpieczone fragmenty późnoromańskiej kaplicy. Ujrzeć także można relikty wieży głównej. Zamek jest obecnie pod opieką stowarzyszenia Hrady na Malši, które próbuje restaurować jego pozostałości (między innymi wzniesiono drewniany most ponad przekopem). Są one swobodnie dostępne niebieskim szlakiem turystycznym ze wsi Sedlce.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Dodatky 2, Praha 2005.
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Jizni Cechy t.V, Praha 1989.