Valtice – zamek

Historia

   Zamek Valtice należy do najstarszych przygranicznych morawskich warowni, gdyż został zbudowany przez biskupów pasawskich już w XII wieku. Pierwsza pisemna wzmianka o zamku także pojawiła się bardzo wcześnie, pochodzi bowiem z 1193 roku, kiedy to biskup pasawski dokonał wymiany zamku nazywanego wówczas Veldesperch z Wichardem z Seefeldu. Od 1200 roku Wichard posiadał go już na stałe w swym przydomku. Mimo iż początkowo było to skromne drewniano – gliniane założenie, to syn Wicharda, Kadold w pierwszej połowie XIII wieku organizował na nim rycerskie turnieje (udokumentowane w latach 1227 i 1240) i rozpoczął przebudowę zamku na murowany. Następcą Kadolda był Albero, stronnik czeskiego króla Przemysła Ottokara II w jego zmaganiach o austriackie księstwo. Zmarł w 1270 roku nie pozostawiając męskich potomków, dlatego Valtice przeszły jako wiano jego córek na innego rody rycerskie.
   Na początku XIV wieku Valtice dzierżyły dwie rodziny: Kuenringów i Pilichsdorf–Rauhensteinów. Niedługo później rozpoczął się konflikt między Janem Luksemburskim a Habsburgami, w trakcie którego zamek dwukrotnie, w 1328 i 1336 roku, zajmowały czeskie wojska. W 1347 roku Kuenringowie sprzedali swą połowę majątku panom z Pottendorfu. W 1387 roku dokonali oni nowego podziału zamku z Rauhensteinami, dostając część warowni od strony miasta oraz wieżę przybramną. W latach 1387 – 1395 valtickie dobra scalił Jan z Lichtenštejna, który otrzymał zamek w lenno od austriackiego księcia Albrechta III Habsburga.
   W burzliwym okresie wojen z pierwszej połowy XV wieku zamek został ciężko spustoszony, zwłaszcza przez husycki garnizon z Breclavia. Po zakończeniu religijnego konfliktu sytuacja także się nie uspokoiła, gdyż w 1458 roku Valtice zajął grabiący okolice raubritter Vaněk z Rachmanova zwany Mladvaněk, a krótko po jego przepędzeniu nastał okres wojny czesko – węgierskiej. W jej trakcie Jan z Lichtenštejna stanął po stronie króla Jerzego z Podiebradów, musiał więc stawić czoła wojskom węgierskiego króla Macieja Korwina. Od 1477 roku władca ten usiłował także zająć Austrię, w wyniku czego dziewięć lat później Valtice zostały przez niego zajęte. Odbudowę zamku można było przeprowadzić dopiero w spokojniejszych czasach na początku XVI wieku.
   W 1560 roku Lichtenštejnowie sprzedali swe dobra w Mikulovie, co stało się impulsem do wielkiej renesansowej przebudowy zamku w Valticach, którego ranga automatycznie wzrosła. Od 1562 roku prowadził ją Jiří Hartman z Lichtenštejna, a na początku XVII wieku kontynuował Karel I z Lichtenštejna, który do prac nad upiększaniem swej siedziby zatrudnił sławnego włoskiego artystę Giovanniego Battistę Carlone. Na skutek tej gruntownej przebudowy średniowieczny zamek przeistoczył się w renesansowo – barokową rezydencję, dzięki dwóm nowożytnym bastionom wciąż jednak posiadającą cechy obronne. Pozostałości pierwotnego zamku zostały wyburzone w kolejnym etapie przebudowy pod konic XVII i na początku XVIII wieku, prowadzonej przez następnych przedstawicieli rodu Lichtenštejnów. Posiadali oni ogromny pałac do chwili wywłaszczenia w 1945 roku.

Architektura

   Zamek usytuowano na podłużnym, niezbyt wysokim wzniesieniu górującym nad miastem o około 14 metrów. W XII wieku było to niewielkie założenie, początkowo wzniesione z drewna i w  konstrukcji szachulcowej, składające się z podzamcza po stronie południowo – zachodniej i właściwego rdzenia zamku na północnym – wschodzie. Obie części oddzielał od siebie przekop, który zabezpieczał także zamek z pozostałych stron. Miał on około 12-15 metrów szerokości. Pośrodku głównego dziedzińca wzniesiono wolnostojący czworoboczny budynek o wymiarach 15 x 11 metrów, prawdopodobnie o wieżowym charakterze.
   W pierwszej połowie XIII wieku, w czasach Kadolda z Seefeldu zasypano fosę oddzielającą podzamcze od głównego zamku, tworząc duży, obwiedziony kamiennym już murem, trapezoidalny dziedziniec o wymiarach w osiach około 75 i 45 metrów. Przed nim, jeszcze bardziej na południowym – zachodzie, powstało nowe podzamcze, do którego prowadził drewniany most na kamiennych filarach przerzucony ponad przekopem. O wyglądzie tego podzamcza niewiele wiadomo, poza tym, iż mieściła się na nim kaplica św. Mikołaja i Kiliana konsekrowana w 1377 roku. Z racji ukształtowania terenu zamek miał (podobnie jak Špilberk w Brnie) także drugą bramę, usytuowaną po przeciwnej stronie dziedzińca. Z czasem w XIV/XV wieku rozwinęło się przed nią drugie podzamcze, oddzielone przekopem i obwarowane własnym murem obronnym. Obronę środkowego rdzenia zamku zapewniała pięcioboczna w planie wieża, umieszczona przy bramie po stronie południowo – zachodniej. Zabudowę mieszkalną tworzyły dwa podłużne czworoboczne budynki, usytuowane po przeciwnych stronach dłuższych boków dziedzińca. Ich układ zapewne wynikał z podziału zamku przez długi czas na dwa różne rody. Wzajemnej koegzystencji obu rodzin pomagały prawdopodobnie także dwa osobne wjazdy na teren zamku.

Stan obecny

   Średniowieczny zamek valticki przestał istnieć w wyniku gruntownych renesansowych i barokowych prac budowlanych. Na jego miejscu znajduje się dziś ogromny kompleks pałacowo – parkowy, wpisany w 1996 roku na Światową Listę Dziedzictwa Unesco. W jego wnętrzach działa obecnie muzeum, przedstawiające historię pałacu wraz z dziejami rodu, który go ufundował. Valtice słynne są również jako czeska stolica wina, a w pałacu corocznie odbywa się znana i prestiżowa impreza połączona z degustacją trunku.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Jizni Morava t.I, Praha 1989.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí, Praha 2001.
Strona internetowa castles.cz, Zamek Valtice.