Uničov – kościół Wniebowzięcia NMP

Historia

   Budowę kościoła parafialnego Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Uničovie rozpoczęto pod koniec XIII wieku lub na początku XIV stulecia. Jako pierwszą wzniesiono część wschodnią budowli, czyli prezbiterium i zakrystię, być może zaczęto wówczas także prace nad dwoma wieżami zachodnimi. W pierwszej ćwierci XIV wieku powstały pierwsze piętra wież: najpierw południowej, potem przęsła międzywieżowego z portalem wejściowym fasady zachodniej, a następnie wieży północnej. Prawdopodobnie w okresie tym nastąpiły jakieś zmiany pierwotnych planów, gdyż piętro wieży północnej osiągnęło większą wysokość niż piętro wieży południowej. Następnie do około 1365 roku zbudowany został korpus nawowy, nad którym prace zakończono wznosząc południową wieżyczkę schodową. Ukończenie budowy nastąpiło w XV wieku, wraz z nadbudowaniem wieży południowej częścią ośmioboczną.
   W 1531 roku kościół uszkodzony został na skutek pożaru, co wymusiło podjęcie pierwszych prac renowacyjnych. W ich trakcie północną wieżę zwieńczono renesansową attyką, a południową podwyższono. Kolejny pożar kościoła miał miejsce w 1643 roku, w trakcie szwedzkiej okupacji miasta. Tym razem w trakcie remontu rozebrano osłabione gotyckie sklepienia, wstawiono nowe filary międzynawowe i pokryto wnętrze tynkami. Po następnym pożarze z 1779 roku odtwarzać trzeba było ponownie większość wyposażenia świątyni. Przeprowadzona w latach 1780 – 1782 renowacja doprowadziła do wprowadzenia barokowego wystroju, nowych sklepień i zdobionych pilastrów. Nieco wcześniej, w 1713 roku przy południowej ścianie prezbiterium dostawiono nowożytną kaplicę.
   Barokowa szata kościoła przetrwała do przebudowy z 1889 roku. Przywrócono wówczas oryginalne gotyckie okna, a późnobarokowe wyposażenie chóru zastąpiono neogotyckim. Podczas ostatniej renowacji z 1993 roku zrekonstruowane zostało wielkie okno w fasadzie zachodniej.

Architektura

   Kościół powstał jako budowla trójnawowa o formie halowej z dwoma czworobocznymi wieżami przy fasadzie zachodniej (dwie górne kondygnacje wieży południowej przechodzą w ośmiobok) oraz z wydłużonym prezbiterium o szerokości nawy głównej, zakończonym na wschodzie trójbocznie. Do jego ściany północnej przystawiona została trójprzęsłowa zakrystia. Całość, poza masywem zachodnim i zakrystią, opięto uskokowymi przyporami, pomiędzy którymi przepruto ostrołukowe okna z maswerkami. Dodatkowo w zachodniej części południowej ściany korpusu nawowego usytuowano wieloboczną wieżyczkę schodową. W wieży północnej komunikację pionową zapewniała natomiast cylindryczna klatka schodowa osadzona w grubości muru.
   Do wnętrza korpusu nawowego prowadziły trzy portale: północny, południowy i najważniejszy zachodni. Ten ostatni otrzymał formę ostrołukową, uskokową, mocno profilowaną. Wiódł on do sklepionej kruchty pomiędzy wieżami, za którą znalazły się cztery prostokątne przęsła nawy głównej oraz odpowiadające im kwadratowe w planie przęsła naw bocznych. Pierwotnie były one przykryte sklepieniami krzyżowo – żebrowymi, podobnie jak prezbiterium i zakrystia.

Stan obecny

   Kościół od strony zewnętrznej w dużym stopniu zachował pierwotną, gotycką formę, przebudowie uległy jedynie elewacje zakrystii, na wieże nałożono nowożytne hełmy, a portale północny i południowy zastąpiono późniejszymi. Przekształceniu uległy także niektóre okna (np. w wieży północnej), a duża część maswerków okiennych przepadła (oryginalne zachowały się jedynie w dwóch oknach, zamurowanych z powodu podwyższenia zakrystii). Wnętrze kościoła zostało zbarokizowane. Przetrwało gotyckie sklepienie krzyżowe z żebrami o przekroju gruszki pod chórem organowym oraz trzy sklepione przęsła zakrystii. We wnętrzu kościoła obejrzeć również można gotyckie freski z końca XIV wieku, odkryte w trakcie prac renowacyjnych w 2007 roku.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Strona internetowa hrady.cz, kostel Nanebevzetí Panny Marie.
Strona internetowa wikipedia.org, Kostel Nanebevzetí Panny Marie (Uničov).