Trosky – zamek

Historia

   Najczęściej przyjmuje się, iż zamek wzniósł pod koniec XIV wieku Čeněk z Vartemberka, jako iż pierwsza wzmianka o nim pojawiła się w 1396 roku. Badania archeologiczne dowiodły jednak, iż Trosky zbudowano we wcześniejszym okresie XIV stulecia. Na przełomie XIV i XV wieku z powodu trudności finansowych Čeněk  musiał sprzedać zamek królowi Wacławowi IV, a decyzją władcy wkrótce stał się własnością Oty z Bergova. W okresie wojen husyckich Ota wytrwale stał po stronie Zygmunta Luksemburczyka i katolickiej szlachty. Trosky stały się wówczas jednym z miejsc w których miasta i rycerstwo łużyckie otrzymywały świeże i aktualne raporty o ruchach wojsk husyckich. W ciągu długich lat wojny posłańcy z zamku Trosky wielokrotnie udawali się do Żytawy, Budziszyna, czy Gorlic, aby ostrzegać przed husyckimi wyprawami, na zamku przyjmowano także delegacje katolickich panów. Pomimo tego że Trosky stanowił dla Kielicha stałe zagrożenie, nigdy nie udało się go zdobyć, choć prawdopodobnie próbowano tego w 1424 i 1428 roku. W 1439 roku zamek zagarnęli rycerze rabusie pod wodzą Kryštofa Šofa z Helfenburka i jego towarzysza Švejkara, którzy uwięzili Otę z Bergova. W 1440 roku odparli oni wyprawę wschodnioczeskiego landfrydu i dopiero cztery lata później sami odeszli z Trosk.
   Synem Oty z Bergova był Jan z Bergova. Jako bezdzietny w 1455 roku sprzedał zamek Janowi Zajicowi z Házmburka. Nowy właściciel był jednym z czołowych przeciwników husyckiego króla Jerzego z Podiebradów, dzięki czemu został mianowany przez węgierskiego władcę Macieja Korwina najwyższym kanclerzem, choć nie miało to zbyt realnego znaczenia. Sprowokowało natomiast zbrojną wyprawę Jerzego, który w 1469 roku obległ zamki Jana Zajica z Házmburka: Kost, Hrubą Skále, Návarov i Trosky. Wszystkie poza Kostem zostały zajęte, a na Janie wymuszono zawarcie rozejmu.
   W dalszej części XV wieku oraz przez całe XVI stulecie właściciele zamku często się zmieniali. Byli to panowie z Šelmberka w latach 1497 – 1524, Bibrštejnowie w okresie 1524 – 1554, Lobkowicowie między 1554 a 1559 i Smiřicowie ze Smiřic w latach 1559 – 1622. Kres zamku nastąpił w czasie wojny trzydziestoletniej, kiedy to zajęli go Szwedzi, którzy w trakcie wycofywania się podłożyli pod zabudowania ogień.

Architektura

   Zamek został zbudowany na dwóch stromych i wysokich skałach bazaltu, połączonych niższym siodłem. Dzięki równinnej okolicy jego charakterystyczna sylwetka była z daleka widoczna, tym bardziej, iż obie skały zostały przez średniowiecznych budowniczych zwieńczone mieszkalnymi wieżami. Na zachodniej, nieco niższej (około 50 metrowej), lecz rozleglejszej wzniesiono sześcioboczną wieżę zwaną Baba, a na wschodniej (około 60 metrowej) czworoboczną wieżę o nazwie Panna.  Baba obrócona była w stronę drogi dojazdowej na północy prostym odcinkiem muru, natomiast na południe wielobocznym zamknięciem w którym przebito otwory okienne. Wewnątrz została podzielona ściankami działowymi aż na cztery komory. Panna miała w planie kształt prostokąta, a nieco niżej czworoboczną dobudówkę, być może mieszczącą kaplicę.
   Wąski grzbiet między dwiema wieżami został prawie w całości zastawiony różnymi budowlami, umieszczonymi na dziedzińcu, który wyznaczyły mury obronne łączące obie skały. Poniżej Panny zbudowano duży dwutraktowy budynek o aż trzech piętrach. Mniejszy budynek, zapewne także mieszkalny, osadzono na skałach pod Babą. Jego konstrukcja w górnych częściach zapewne była drewniana. Dziedziniec zamku mniej więcej w połowie przedzielono poprzecznym murem. Po stronie północnej zamek chroniony był obwarowanym podzamczem z bramą w północno-wschodnim narożniku. Niedaleko niej znajdował się budynek gospodarczy o dwóch pomieszczeniach w przyziemiu. Powstał on na przełomie XIV i XV wieku, a po pożarze z XV stulecia został odbudowany i powiększony w kierunku zachodnim. W jego wnętrzu znajdowała się izba ocieplana drewnianą okładziną. Wjazd z podzamcza na dziedziniec zamku górnego usytuowany był w zachodniej części północnego muru.

Stan obecny

   Jeden z najbardziej malowniczych czeskich zamków przetrwał do dnia dzisiejszego w formie trwałej ruiny z większością murów obwodowych zamku górnego i podzamcza oraz dwoma wieżami: Babą i Panną. Ta pierwsza udostępniona została dla turystów i służy obecnie jako platforma widokowa z rozległą panoramą na okoliczne ziemie. Zamek jest obecnie własnością państwową  i jest zarządzany przez Narodowy Instytut Dziedzictwa w Pradze.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Dodatky, Praha 2002.
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Dodatky 2, Praha 2005.
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Severni Cechy t.III, Praha 1989.
Menclová D., České hrady, Praha 1972.