Templštejn – zamek

Historia

   Zamek Templštejn jak sama nazwa wskazuje został wzniesiony przez zakon templariuszy. W 1279 roku ustanowili oni komandorię w pobliskich Jamolicach (której pierwszym znanym komturem był w 1281 roku niejaki Dětřich), a zamek wznieśli w okresie 1281 – 1298. Po tragicznym upadku zakonu na skutek działań francuskiego króla Filipa Pięknego, w 1312 roku zamek prawdopodobnie stał się własnością władcy czeskiego, który oddał go sześć lat później Bertoldowi Pirknerowi z Pirkenštejnu. Jego synowie w 1349 roku sprzedali Templštejn Přibíkowi z Šelmberka, po którym warownię od 1379 roku dzierżyli panowie z Lipy, znacznie przyczyniający się do rozbudowy zarówno jego obwarowań, jak i zabudowań mieszkalnych. W 1482 roku Templštejn został na pewien czas przejęty przez panów z Doubravicy, po których wrócił co prawda w ręce rodu z Lipy, lecz ostatecznie po połowie XVI wieku został opuszczony. Do jego zaniku przyczynić się mógł pożar, którego ślady odkryto w trakcie badań archeologicznych.

Architektura

   Zamek stał na stromym cyplu wzniesienia nad rzeką Jihlavą. Początkowo składał się z pięciobocznego obwodu murów o maksymalnym rozmiarze 40 x 30 metrów. Narożniki ścian były zaokrąglone, grubość murów znaczna, gdyż dochodząca do 2,2 – 2,5 metra, a wysokość spora – aż 12 metrów. Przy tak znacznych parametrach budowniczowie uznali wznoszenie wieży za bezcelowe, zamek zabezpieczono natomiast kierując jeden z narożników w stronę drogi dojazdowej i miejsca ewentualnego zagrożenia. Zabudowę wewnętrzną stanowiły na niewielkim dziedzińcu dwa skrzydła: wschodnie oraz dwutraktowe zachodnie, oba przystawione do murów obwodowych. Wjazd odbywał się przez północną furtę, umieszczoną obok zbiornika na wodę deszczową.
   W XIV wieku z powodu szczupłości miejsca w górnej części zamku, rozbudowie uległ zwłaszcza teren podzamcza. Całe założenie otoczono wówczas kolejnym pierścieniem murów do których narożnika południowego i północnego przystawiono dwa nowe budynki. Starszym był dom północny, usytuowany przy nadrzecznej skarpie. Była to budowla na planie prostokąta, dwutraktowa ze środkową sienią wejściową z której przechodziło się do dwóch bocznych komnat, oświetlanych jedynie otworami szczelinowymi. Budynek południowy wzniesiono na przełomie XIV i XV wieku za panów z Lipy, w czasach których stał się główną budowlą mieszkalną. Mniej więcej w tym okresie zbudowano także krótki poprzeczny mur po stronie południowo – wschodniej, pomiędzy zamkiem górnym a obwarowaniami podzamcza. Przepruto w nim portal bramny, prowadzący na teren północno – wschodniego międzymurza i dalej na dziedziniec zamku górnego. Wjazd na teren podzamcza usytuowano po stronie południowej w niedużym czworobocznym budynku bramnym. Jego zewnętrzne narożniki połączone były z pierścieniem muru parchamu (powstałego na początku XV wieku), który otaczał całe założenie. Do bramy prowadził, przerzucony ponad szerokim na 25 metrów poprzecznym przekopem, długi drewniany, zapewne po części zwodzony most. Za fosą, na ziemno – skalnym wale, około 1470 roku wzniesiono masywny mur tarczowy, także odgrodzony od przedpola zamku przekopem. Posiadał on 70 metrów długości i aż 5 metrów grubości, dzięki czemu miał ochraniać zabudowę zamku przed ewentualnym ostrzałem. Wspomniany przekop przed murem tarczowym posiadał tylko 9 metrów szerokości, ale za to 5,5 metra głębokości i dodatkowo poprzedzony był wysuniętymi w przedpole o 50 metrów dalej obwarowaniami. Szyję prowadzącą do zamku przecinał jeszcze trzeci przekop o szerokości 20 i głębokości 10 metrów.

Stan obecny

   Zamek zachował się w postaci daleko posuniętej ruiny z wieloma fragmentami murów i zabudowań wystającymi ponad teren na różną wysokość. W stosunkowo najlepszym stanie znajduje się budynek północny na terenie dawnego podzamcza oraz część masywnego muru tarczowego, na którym umieszczono platformę widokową.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Jizni Morava t.I, Praha 1989.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí, Praha 2001.