Telč – kościół św Ducha

Historia

   Pierwotny kościół powstał w pierwszej połowie XIII wieku jako część ufortyfikowanego dworu, strzegącego skrzyżowania szlaków handlowych. W drugiej połowie XIV wieku przetrwał on zaniknięcie dworu, którego funkcję przejął położony na północnym – zachodzie zamek. W 1414 roku w pobliżu świątyni Jan z Hradca założył miejski szpital, a po zakończeniu wojen husyckich kościół przebudowano. W 1579 roku Zachariáš z Hradca przeniósł szpital do kościoła mariackiego, któremu kościół św. Ducha podlegał jako świątynia filialna. W 1655 roku wieżę kościelną strawił pożar, na skutek którego prawdopodobnie została obniżona o dwa i pół metra. W 1786 roku budowla przestała pełnić funkcje sakralne – przekształcono ją w magazyn, a następnie w teatr. W 1836 roku spłonęła wieża, która w wyniku renowacji otrzymała dzisiejszy neogotycki hełm. Po 1918 roku budowla została odnowiona dla nowo utworzonego Czechosłowackiego Kościoła Ewangelickiego.

Architektura

   Wyróżniającym elementem najstarszej fazy kościoła była wysoka (obecnie 49 metrów), czworoboczna, smukła wieża, wzniesiona ze stosunkowo dużych, obrobionych bloków kamiennych. Jej pierwsze piętro pełniło rolę empory, lecz zarazem wieża miała też funkcję obronną, o czym świadczy wejście znajdujące się na poziomie pierwszego piętra, pierwotnie zapewne połączone z zabudowaniami pobliskiego dworu. Ponadto zapewne miała znaczenie symboliczne i reprezentacyjne, a także służyła jako dzwonnica. Oprócz małych szczelinowych otworów wieżę na górnych kondygnacjach przepruto dwudzielnymi romańskimi oknami wychodzącymi na wszystkie cztery strony oraz wyżej położonym oknem trójdzielnym, zwróconym w stronę miasta, w kierunku dwóch bram miejskich i przekopu. Pierwotnym zwieńczeniem wieży zapewne był dach namiotowy, a jej poszczególne piętra porozdzielane były drewnianymi stropami.
   Po stronie wschodniej do wieży przylegał korpus nawowy świątyni, początkowo romański, w XV wieku gruntownie przebudowany w stylu gotyckim, choć na fundamentach starszej świątyni. Od wschodu budowlę zamknięto węższym, niewielkim (5,6 x 5,7 metra) prezbiterium o trójbocznym zakończeniu. Zarówno nawę jak i prezbiterium przepruto dwoma dużymi ostrołukowymi okna z maswerkami (każdym o innej kompozycji), trzema od południa i jednym po stronie wschodniej. Wewnątrz prezbiterium zwieńczono sklepieniem gwiaździstym ze zwornikami zaopatrzonymi w herby panów z Hradca – pięciolistne róże. Na osi chóru umieszczono dwa duże, środkowe zworniki, z których jeden otrzymał monogram z literą M, nawiązujący do Menharta, założyciela miasta. Nawa pierwotnie pokryta była płaskim, drewnianym stropem.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Strona internetowa hrady.cz, Telč, kostel sv. Ducha.
Strona internetowa wikipedia.org, Kostel svatého Ducha (Telč).