Tachov – zamek

Historia

   Nim powstał murowany zamek, na jego miejscu od pierwszej połowy XII wieku wznosił się gród, ufundowany przez czeskiego księcia Sobiesława. W kamienne założenie został on przekształcony w pierwszej połowie XIII wieku za panowania króla Przemysła Ottokara II, który dostrzegał potrzebę silniejszego ufortyfikowania tego ważnego przygranicznego punktu, strzegącego przeprawy przez rzekę i szlaku z Pilzna do Bawarii. Jako burgrabia wyznaczony został Albert z Seeberka (Albrecht ze Žeberka), po śmierci króla w 1278 roku, gdy nastał okres anarchii i niepokojów, występujący także jako właściciel zamku.
   W 1310 roku, po zaprowadzeniu ładu w królestwie, Jan Luksemburski oddał Tachov w zastaw Jindřichovi z Lipy. Wykupił go w 1333 roku margrabia Karol, późniejszy król i cesarz, który włączył zamek na powrót do domeny monarszej. Po raz kolejny warownia została oddana w zastaw przez króla Wacława IV Janowi ze Švamberka na początku XV wieku. Władca musiał jednak szybko pożałować swej decyzji, gdyż wkrótce wszedł w konflikt z nowym właścicielem i w 1406 roku wojska królewskie musiały oblegać tachovski zamek. Po jego zajęciu na krótko nowym właścicielem został Bavor ze Švamberka, który jednak szybko go zwrócił, przez co Wacław IV przekazał zamek kolejnemu przedstawicielowi rodu ze Švamberka, Hynkowi Hanovcowi. W 1410 roku kwota zastawu została spłacona, dzięki czemu przez kolejne jedenaście lat zamek był ponownie majątkiem monarchy. W 1421 roku Zygmunt Luksemburczyk, ciągle borykający się z kłopotami finansowymi w obliczu wojen husyckich, udzielił go Jindřichovi z Metelska. W tym samym roku miasto i zamek bezskutecznie oblegane były przez wojska Jana Žižky. W 1427 roku nieopodal Tachova doszło do bitwy stoczonej pomiędzy dowodzonymi przez Prokopa Wielkiego husytami, a siłami czwartej krucjaty antyhusyckiej wiedzionej przez Henryka Beauforta, biskupa Winchesteru. Na skutek paniki i zamieszania w szeregach krzyżowców zostali oni rozgromieni, dzięki czemu miasto i zamek parę dni później zostało zajęte przez zwycięzców. Jako dowódcę nowego husyckiego garnizonu wyznaczono hejtmana Buzka ze Smolotel, który w 1431 roku zdołał obronić ten ważny strategicznie zamek przed siłami kolejnej koalicji antyhusyckiej.
   Pod koniec wojny, w 1434 roku na zamku ponownie siedział Jindřich z Metelska. Zmarł on w 1446 roku, wobec czego opiekunem jego nieletnich dzieci został Lvík z Jivjan, burgrabia zamku Přimda. Od niego prawo zastawu przeszło w 1449 roku na Buriana z Gutštejna, a następnie jego syna Buriana Bohatego. Ten w Tachovie często przebywał, a dzięki wsparciu w osadzeniu na tronie Władysława II, uzyskał w 1477 roku tachovski zamek na własność dziedziczną. Śmierć Buriana Bohatego w 1489 roku rozpoczęła powolny upadek rodu. Z pięciu jego synów Tachov odziedziczył Jetřich, a po nim  właścicielami byli Jindřich, Jan i od 1508 roku Volf, toczący między sobą zawzięte walki. W 1509 roku Tachov niespodziewanym atakiem przejął Jindřich z Gutštejna. Volf uciekł do Pragi, gdzie został uwięziony i uwolniony dopiero po obiecaniu zwrotu zamku do królewskiej komory. Rok później Władysław II wysłał wojska pod dowództwem Ladislava ze Šternberka, który podbił zamek, w efekcie czego jako hejtmana osadzono na nim jego krewnego, Albrechta ze Sternberka.
   Król Ferdynand I przekazał zamek w dożywocie Hanušowi Pluhowi z Rabštejna, z inicjatywy którego doszło do jego renesansowej przebudowy. Niestety niedługo później, w 1536 roku, Tachov zniszczył katastrofalny pożar. Odbudowa i dokończenie renesansowych przekształceń przypadło zatem na drugą połowę XVI wieku, kiedy zamek dzierżył już z królewskiego nadania ród Lobkoviców. W trakcie wojny trzydziestoletniej miasto i zamek były wielokrotnie przejmowane przez oddziały obu walczących stron, doprowadzając zabudowania do stanu skrajnego spustoszenia. Powojenna odbudowa wprowadziło na zamku elementy barokowe, a kolejne przekształcenia miały miejsce po pożarze z 1770 roku, kiedy to Josef Mikuláš Windischgrätz dokonał przebudowy zamku na klasycystyczny pałac. W trakcie tych prac zburzona została wieża główna i większość średniowiecznych budynków.

Architektura

   Zamek wzniesiono na planie zbliżonym do okręgu, usytuowanym na niewielkim wzniesieniu w południowo – zachodniej części lokowanego nieco później miasta i tuż obok znajdującej się po południowej stronie przeprawy przez rzekę, która ochraniała warownię od zachodu i południa. Obwarowania obwodowe początkowo tworzył ziemny wał, sypany bez żadnych konstrukcji wzmacniających jego wnętrze. Nie wiadomo czy jego zewnętrzna strona była oblicowana kamieniem, wzmocnienie takie natomiast na pewno zastosowano w miejscach gdzie na wewnętrznym dziedzińcu do fortyfikacji przystawione były budynki. Po stronie północnej wzniesiono czworoboczny budynek na planie prostokąta, usytuowany w ten sposób, iż jeden z jego dłuższych boków stanowił zarazem zewnętrzną ścianę obwarowań. Kolejny, dwuprzestrzenny budynek usytuowano po stronie wschodniej, gdzie został wciśnięty w narożnik przy wale. Dominantą XIII-wiecznego zamku była masywna cylindryczna wieża o podstawie czworobocznej, umieszczona po przeciwnej stronie budynku północnego. Jej wnętrze, okrągłe także w dolnych kondygnacjach, prawdopodobnie pełniło także funkcje mieszkalne.
   Na początku XIV wieku zamek połączono z miejskimi murami obronnymi, lecz jednocześnie zabezpieczono go od strony Tachova dwoma czworobocznymi wieżami. Przeciwną, zachodnią stronę, która wychodziła na zewnątrz miejsko – zamkowego obrysu, wzmocniono zewnętrznym murem parchamu z niewielką kwadratową w planie wieżyczką. Brama wjazdowa została umieszczona po stronie południowej w czworobocznym budynku bramnym. W okresie panowania Karola IV miano zbudować na koronie wału przed wieżą główną nowy budynek mieszkalny. Takie umiejscowienie skłania do przypuszczeń, iż cały wewnętrzny dziedziniec był już wówczas zastawiony inną zabudową. Przemiany okresu późnogotyckiego ograniczyły się do zaopatrzenia wieży głównej w wykuszowe wieżyczki na górnej kondygnacji.

Stan obecny

   Zamek w zasadzie nie zachował się do czasów współczesnych. W stojącym na jego miejscu klasycystycznym pałacu mieści się co prawda część murów dwóch budynków średniowiecznego zamku, lecz nie są one widoczne gołym okiem. W pobliżu zamku przetrwały natomiast w bardzo dobrym sanie miejskie mury obronne.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Dodatky 2, Praha 2005.

Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Zapadni Cechi t.IV, Praha 1989.