Tachov – miejskie mury obronne

Historia

   Początki podgrodowej osady Tachov sięgają XII wieku, lecz jako lokacyjne miasto zostało ono ufundowane przed 1285 rokiem. Dzięki temu pod koniec XIII stulecia rozpoczęto wznoszenie murowanych obwarowań miejskich, połączonych z tachovskim zamkiem.
   Tachov z racji usytuowania na ważnym szlaku z Pilzna do Bawarii oraz w pobliżu granicy królestwa, był w średniowieczu  wielokrotnie oblegany. W 1406 miasto zostało zaatakowane i prawdopodobnie zdobyte przez armię królewską. W 1421 roku z kolei obwarowania powstrzymały wojska husyckie, które jednak powtórnie obległy i tym razem zdobyły miasto w 1427 roku. W 1431 obrońcy, którymi tym razem byli husyci, powstrzymali atak wojsk katolickich krzyżowców. W 1536 roku Tachov, a zapewne wraz z nim jego obwarowania (ich drewniane elementy), został zniszczony wielkim pożarem, który powtórzył się także w 1558 roku. Nie oszczędzała miasta także wojna trzydziestoletnia. W 1621 roku Tachov został spalony przez wojska cesarskie, w 1641 i 1642 zajęły go bez oporu wojska szwedzkie, a w latach 1647 i 1648 został zdobyty na skutek oblężeń.
   Upadek znaczenia fortyfikacji nastąpił pod koniec XVIII wieku, wtedy też jako pierwszą rozebrano Bramę Zamkową. Kolejne fragmenty murów, a zwłaszcza utrudniające komunikację pozostałe dwie bramy, zburzono w XIX stuleciu. Zasypano wówczas także fosę i splantowano poprzedzający ją ziemny wał.

Architektura

   Miejskie mury obronne Tachova wzniesiono z lokalnego łamanego kamienia, spajanego za pomocą wysokiej jakości zaprawy wapiennej. Utworzyły one obwód na planie zbliżonym do owalu, którego zachodnia część połączona została z obwarowaniami zamku. Od południa i zachodu miasto dodatkowo zabezpieczała rzeka Mže.
  
Mur o grubości około 1,4-1,5 metra i długości około 780 metrów, objął swym zasięgiem prawie 5,5 ha. Posiadał on około 9-10 metrów wysokości i został wzmocniony 26 czworobocznymi, otwartymi od wewnątrz basztami, rozmieszczonymi w regularnych odstępach, średnio co 20–21 metrów (największy rozstaw wynosił 35 metrów po stronie południowej, gdzie miasto chroniła dodatkowo rzeka oraz 31 metrów po stronie północno – wschodniej). Zapewne cała obrona opierała się właśnie na basztach, gdyż mur nie został zaopatrzony w chodnik dla obrońców. Miało to utrudnić ewentualnym napastnikom zdobycie na koronie murów przyczółka, czyniło obwarowania odporniejszymi na ogień, a także obniżało ewentualne koszty renowacji drewnianych elementów. Nie bez znaczenia była również mniejsza liczba obrońców, potrzebnych tylko do obsadzenia samych baszt.
   Baszty mając wysokość 11 – 14 metrów przewyższały mury obronne i były w pełni wysunięte przed ich lico. Długość ich bocznych ścian wynosiła 4 metry, a czołowych 6 metrów. Zwieńczone były krenelażem, który przekraczał koronę kurtyny murów o około 3 metry. Co ciekawe na każdej z trzech stron baszty była tylko jedna przerwa pomiędzy masywnymi merlonami. Pierwotnie baszty nie były zadaszone. Ich wnętrza były podzielone drewnianymi stropami na cztery kondygnacje z których najwyższe było przyziemie (około 7–8 metrów). Wysokość drugiego piętra wynosiła około 2,5–3 metry, a górne piętro miało tylko około 2 metrów wysokości. Poszczególne stropy belkowe były połączone drewnianymi schodami lub zwykłymi, prostymi drabinami. Dostęp do nich ułatwiała uliczka przymurna, otaczająca cały obwód murów (za wyjątkiem rejonu przy zamku).
   Zewnętrzną strefę obrony stanowiła nawodniona fosa, w najszerszych miejscach dochodząca aż do 43-45 metrów i poprzedzona ziemnym wałem. W koronie tego ostatniego najpewniej umieszczono drewniane obwarowania w postaci częstokołu. Miasto najprawdopodobniej nie było otoczone drugim, zewnętrznym murem parchamu. W obronności miasta duże znaczenie mogła natomiast odgrywać masywna wieża kościoła Wniebowzięcia Panny Marii, usytuowanego w bliskiej odległości od północnego fragmentu miejskich obwarowań.
  
Do miasta prowadziły trzy bramy: Górna na północy (Horní lub Horská), Dolna na południowym – wschodzie (Dolní, później Špitálská) i Zamkowa na południowym – zachodzie (później zwana także Říšską) w bezpośrednim sąsiedztwie zamku i przeprawy przez rzekę. Wszystkie umieszczone były w czworobocznych budynkach bramnych, w późniejszym okresie poprzedzonych przedbramiami. W przypadku Bramy Górnej szyja przedbramia tworzyła długi aż na 50 metrów korytarz, połączony z budynkiem zewnętrznej bramy, który umieszczony był na linii zewnętrznej skarpy fosy. Przedbramię Bramy Dolnej przybrało formę dwóch zaokrąglonych baszt flankujących umieszczony pomiędzy nimi przejazd. Trzecia brama miała przedbramię podciągnięte aż do mostu na rzece Mže.

Stan obecny

   Do dnia dzisiejszego widoczna jest na różnym stopniu zachowania znaczna część obwarowań miejskich, przetrwała w około trzech czwartych jego dawnego obwodu i dwóch trzecich pierwotnej liczby baszt. Obejrzeć można odcinek ciągnący się na północ od zamku, kolejny fragment z dwoma basztami na północy w pobliżu kościoła Wniebowzięcia Panny Marii i długi odcinek na wschód od  niezachowanej Bramy Górnej. Przed zanikłą Bramą Dolną przetrwała część przedbramia, fragmenty muru zachowały się również w południowej części obwodu.

pokaż zachodnią część obwodu murów na mapie

pokaż wschodnią część obwodu murów na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Ebel M., Nováček K., Razím V., Opevnění města Tachova, “Průzkumy památek XI”, 2/2004.

Umělecné památky Čech, Moravy a Slezska, red. Poche E., t. I-IV, Praha 1977-1982.
Strona internetowa hrady.cz, Tachov městské opevnění.
Strona internetowa stredovek.com, Tachov.