Tábor – zamek Kotnov (Hradiště)

Historia

   Zamek i miasto Hradiště zostały założone w trzeciej ćwierci XIII wieku przez czeskiego króla Przemysła Ottokara II, na styku ważnych szlaków handlowych biegnących od wschodu z Jihlavy i od północy z Benešova, a dalej z Pragi na południe do Austrii i Bawarii. Pierwsza wzmianka o zamku pochodzi z 1370 roku, z okresu po zaniku osady, kiedy warownia należała już do Oldřicha i Sezema, panów z Ústí. W 1420 roku cypel wzgórza zajęli husyci i założyli na nim nowe miasto, nazwane na cześć biblijnej góry Tabor. W obręb jego fortyfikacji włączony został także stary zamek. Pod koniec wojen husyckich, w latach 30-tych XV wieku, został on rozbudowany i wzmocniony, jednak po zakończeniu wewnętrznych konfliktów jego znaczenie militarne spadło. Ciężkim ciosem dla zamku był pożar z 1532 roku, po którym nie został już nigdy doprowadzony do stanu pierwotnego. Na początku XVII wieku jego zabudowania zaczęto wykorzystywać do celów gospodarczych, zwłaszcza na potrzeby założonego w 1612 roku browaru. Jego stopniowa rozbudowa przyniosła, zwłaszcza w XIX wieku, rozbiórkę wielu budynków zamkowych, której kulminacją była wyburzenie całej wschodniej części zamku w 1908 roku.

Architektura

   Zamek usytuowano na krańcu skalistego cypla, który rozciągał się po południowo – zachodniej stronie starszej osady Hradiště i późniejszego miasta Tábor. Dzięki takiej lokalizacji był z trzech stron zabezpieczony stromymi skarpami, za wyjątkiem północnego – wschodu gdzie wąską szyją mogła być poprowadzona droga dojazdowa z pozostałej części wzniesienia. Po zachodniej stronie dostępu do zamku chroniło zbocze, opadające w dolinę potoku Tismenice, a na wschodzie wysoki skalisty brzeg nad rzeką Lužnice. Od strony południowej teren opadał nieco mniejszymi spadkami ku styku obu cieków wodnych.
   Zamek zbudowano na planie nieregularnego pięcioboku (około 50 x 75 metrów), którego obwód murów obronnych (o grubości około 2 metrów) wzmocniony został co najmniej czterema wieżami. W południowo – zachodnim narożniku znajdowała się cylindryczna wieża o średnicy ponad 11 metrów i murach o grubości w przyziemiu dochodzących do 3,5 metra (na poziomie piętra grubość ta spadała do 2,5 metra). Miała ona pięć kondygnacji z których każde zwieńczone było płaskim stropem. Wejście do niej prowadziło od północy (czyli od strony dziedzińca) na poziomie piętra, zapewne po drewnianej kładce z poziomu chodnika obronnego w koronie murów obwodowych. Kolejna cylindryczna wieża znajdowała się po stronie południowo – wschodniej, a na północy i wschodzie obwód wzmacniały dwie wieże czworoboczne, przy czym północna zapewne zabezpieczała bramę wjazdową. Co ciekawe wszystkie wieże nie wystawały poza obwód murów, a zatem ich rola flankująca była mocno ograniczona. Dodatkowo przy wieży południowo – wschodniej znajdował się budynek mieszkalny, także zasłaniający pole ostrzału. Od północy opierał się on o czworoboczną wieżę wschodnią, prawdopodobnie pełniąca również funkcję mieszkalną, która jako jedyna w minimalnym stopniu (o grubość muru) występowała poza obwód. Drugi, prostokątny budynek przylegał do północnej wieży i zachodniej kurtyny muru.

   Całe założenie już od początku powstania opinał zewnętrzny, niższy mur parchamu (o szerokości od 5 do 10 metrów), od XV wieku połączony na północnym – wschodzie i północnym – zachodzie z miejskimi murami obronnymi, składającymi się także z dwóch pasów murów. Wjazd do zamku od strony miasta umieszczono w czworobocznej wieży bramnej, usytuowanej na linii zewnętrznych obwarowań, poprzedzonej poprzecznym przekopem, ponad którym zapewne przerzucono zwodzony most. Po północno – zachodniej stronie Kotnova znajdował się jeden z głównych wjazdów na teren miasta – zewnętrzna Brama Bechyňská oraz wewnętrzny budynek wjazdowy – Brama Hradská.
   Przebudowa z lat 30-tych XV wieku miała na celu przystosowanie zamku do obrony ogniowej. Najbardziej eksponowana, południowo – zachodnia wieża została wówczas obniżona i zaopatrzona w górną część przystosowaną do użycia lżejszych dział i rusznic. Także niższe kondygnacje otrzymały nowe otwory strzeleckie, a zewnętrzny mur pod wieżą zburzono i zastąpiono nowymi, bardziej wysuniętymi, masywniejszymi, poligonalnymi obwarowaniami z otworami strzelczymi dla broni prochowej. W okresie tym pobliska Brama Bechyňská została zaopatrzona w zwodzony most.

Stan obecny

   Do dnia dzisiejszego z zabudowań zamku zachowała się jedynie południowo – zachodnia cylindryczna wieża (uważana za najstarszą wieżę działową na terenie Czech) w pobliżu której zobaczyć również można budynek miejskiej Bramy Bechyňskiej. Pozostałe części zamku zostały wchłonięte i zniszczone w trakcie rozbudowy browaru. Wieża zamku służy dziś jako platforma widokowa, natomiast w budynku bramnym funkcjonuje wystawa pt. Życie i praca średniowiecznego społeczeństwa.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Jizni Cechy t.V, Praha 1989.
Menclová D., České hrady, Praha 1972.