Svojšín – kościół św Piotra i Pawła

Historia

   Kościół św. Piotra i Pawła ufundowany został przez miejscowych feudałów ze Svojšína około 1150 roku, co potwierdzają badanie dendrochronologiczne drzewa wykorzystanego do jego budowy, które zostało ścięte zimą 1149 roku. W 1175 roku w źródłach pisanych wymienieni zostali Oldřich i Beneda, synowie Ctibora, który prawdopodobnie był inicjatorem budowy świątyni. Jako, iż w południowo-wschodnim narożniku wieży umieszczono symbole półksiężyca i słońca oraz królewską koronę, podobną do królewskiej korony Władysława II, który został koronowany w 1158 roku jako drugi z kolei król czeski, być może oznacza to, iż wieża została ukończona około 1158 roku.
   Od 1355 roku kościół wymieniany był jako świątynia parafialna. W XVII wieku został gruntownie przebudowany i powiększony w stylu barokowym. Ze starej budowli pozostawiono jedynie północną ścianę i romańską wieżę, której dach zastąpiono barokowym hełmem. W 1713 roku w budowli wybuchł pożar, który zniszczył wyposażenie wnętrza oraz dokumenty dotyczące kościoła. Około 1750 roku pobliski pałac oraz kościół zostały połączone korytarzem prowadzącym do oratorium. Mniej więcej w tym samym czasie zbudowano nową plebanię i zlikwidowano pobliski cmentarz. W 1912 roku wnętrze budowli zostało odnowione, a w latach 2004–2009 kościół został poddany gruntownej renowacji.

Architektura

   Pierwotny romański kościół był jednonawową budowlą na planie wydłużonego prostokąta zakończonego od wschodu półkolistą apsydą. Od strony zachodniej do nawy przystawiona była masywna czworoboczna wieża o wymiarach 7×7 metrów, wzniesiona z kwadr piaskowca. Jej przyziemie z murami grubymi na 1,4 metra oświetlone było tylko jednym oknem szczelinowym i z powodu dużej powierzchni wymagało aż czterech pół sklepienia krzyżowego, wspartego na środkowej, pojedynczej kolumnie. Przesklepione krzyżowo piętro wieży otwierało się na nawę niezbyt szeroką arkadą. Z empory tej przysłuchiwać się mszy mógł miejscowy feudał, który wydostawał się niewielkim portalem w południowym murze, prowadzącym zapewne do pobliskich zabudowań dworskich, z którymi wieża połączona była nadwieszaną kładką. Drugie piętro wieży dostępne było schodami umieszczonymi w grubości muru. Znajdował się tam kolejny portal prowadzący na zewnątrz i dwa otwory szczelinowe, wskazujące iż była to kondygnacja o przeznaczeniu obronnym. Dwie najwyższe kondygnacje wieży przeprute zostały czwórdzielnymi romańskimi oknami, wychodzącymi na każdą stronę świata.

Stan obecny

   Do dnia dzisiejszego z romańskiego kościoła zachowała się północna ściana nawy oraz cenna czworoboczna wieża z wartym uwagi sklepieniem w przyziemiu, opartym na środkowym filarze. Pozostała część kościoła została wyburzona w trakcie barokowej przebudowy.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Anderle J., Brych V., Chotěbor P., Durdík T., Fišera Z., Procházka Z., Rykl M., Slavík J., Svoboda L., Úlovec J., Encyklopedie českých tvrzí, t. 3, Praha 2005.

Tomaszewski A., Romańskie kościoły z emporami zachodnimi na obszarze Polski, Czech i Węgier, Wrocław 1974.
Umělecné památky Čech, Moravy a Slezska, red. Poche E., t. I-IV, Praha 1977-1982.
Strona internetowa hrady.cz, Svojšín, kostel sv. Petra a Pavla.