Štramberk – zamek

Historia

   Zamek Štramberk (pierwotnie Strahlenberg)  został wzniesiony w pierwszej połowie XIV wieku. Jego fundatorami mogli być przedstawiciele rodu Benešoviców lub Vok z Kravař. Usytuowany blisko granicy zamek miał duże znaczenie strategiczne. Prawdopodobnie krótko po powstaniu został przejęty przez margrabiego morawskiego Jana Henryka i  połączony z obwarowaniami założonego w 1359 roku miasta o tej samej nazwie. W rękach margrabiów zamek pozostawał do 1380 roku, kiedy to Jodok oddał go w lenno Vokovi III z Kravař.
   W początkowym okresie wojen husyckich na Štramberku siedział Jan z Kravař, jeden z najbogatszych feudałów w kraju, na którym zakończyła się fulnecko-novojická gałąź rodu. W 1433 roku zamek na krótko posiadał Ctibor z Cimburka, a już w 1434 roku Štramberk został wzmocniony przez ówczesnego właściciela Viléma Puklice z Pozořic, który w okresie wojen husyckich, wraz ze swoimi krewnymi, Bočkiem Puklice z Pozořic i Burianem Puklice, dokonywał napadów na ziemie wschodnich Moraw i Śląska. Pomimo rozbójniczej działalności
Vilém musiał być dobrym dyplomatą, gdyż poddał się królowi Jerzemu z Podiebradów i uniknął kary.
   W latach 1481–1523 właścicielami Štramberku byli panowie z Hustopečí, po których majątek kupił Bernarda z Žerotína. Za jego rządów około połowy XVI wieku zamek został przebudowany w stylistyce renesansowej, lecz już od 1558 roku należał do miasta Nový Jičín, które kupiło go za 39 000 złotych morawskich. Po upadku antyhabsburskiego powstania z lat 1618 – 1620 budowlę przejęli Jezuici, jednak ich nowy nabytek w dalszym ciągu wojny trzydziestoletniej był wielokrotnie pustoszony przez wszystkie strony konfliktu. Jezuici posiadali Štramberk do kasacji zakonu w 1773 roku. W kolejnych latach przeprowadzono co prawda najbardziej niezbędne naprawy, ale w 1783 roku zawaliła się przednia część zamku, a destrukcję pozostałych fragmentów przyspieszyło rozbieranie zabudowy przez okoliczną ludność w celu pozyskania materiału budowlanego. W 1899 roku  część zamku została odnowiona, niestety jednak kosztem zniszczenia wielu oryginalnych elementów.

Architektura

   Zamek zbudowano na podłużnym grzbiecie góry na północ od znajdującego się u jej stóp miasta. Jego usytuowany w najwyższym miejscu rdzeń miał kształt zbliżony do prostokąta z zaokrąglonymi narożnikami o wymiarach 30 x 15 metrów. Wewnętrzny dziedziniec otaczał obwód murów o grubości 1,5 metra, w którego północno – wschodniej części wzniesiono wolnostojącą cylindryczną wieżę – bergfried o średnicy 9 metrów. Jej kondygnacja pod koroną została wyposażona w drewnianą lub szachulcową galerię obronną, umieszczoną na kamiennych wspornikach. Po przeciwnej stronie bergfriedu znajdował się niewielki, ale o wieżowym charakterze, budynek mieszkalny o wymiarach 11 x 15 metrów. W jego przyziemiu musiał się znajdować korytarz bramny prowadzący na dziedziniec.
   Z inicjatywy margrabiego Jana Henryka wzniesiono drugi budynek mieszkalny, dostawiony wraz z dziedzińcem po stronie południowo – zachodniej. Nowa zabudowa miała formę bardzo zbliżoną do starszej części, lecz brama wjazdowa na drugi dziedziniec znajdowała się już w południowo – wschodniej kurtynie muru, a nie w przyziemiu pałacu. Wychodziła ona na teren podzamcza, którego obwarowania otaczały rdzeń zamku z trzech stron. Po stronie południowej obronę wzmacniała czworoboczna wieża, usytuowana na styku miejskich murów obronnych i fortyfikacji podzamcza. Druga czworoboczna, narożna wieża mogła znajdować się po przeciwnej stronie, górując nad skarpami opadającymi ku miastu. Droga wjazdowa po wyjściu z dziedzińca zamku górnego otoczyć musiała całe podzamcze i po przebyciu bramy w poprzecznym murze osiągała długą szyję muru, zakończonego na północnym – wschodzie budynkiem bramnym (lub wieżą przybramną) z mostem zwodzonym przerzuconym ponad przekopem.

Stan obecny

   Do dnia dzisiejszego z dawnego zamku zachowała się wieża główna, obecnie zwana Trúba. Widoczne są także fragmenty murów obronnych, lepiej zachowanych na terenie zamku górnego w pobliżu wieży, ale widocznych także i na terenie dawnego podzamcza. Niestety nie przetrwał żaden z dwóch pałaców. Na ich miejscu znajduje się obecnie współczesna restauracja, a bergfried służy jako platforma widokowa.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Severni Morava t.II, Praha 1989.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí, Praha 2001.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí. Dodatky, Praha 2007.