Štramberk – miejskie mury obronne i zamek

Historia

   Zamek Štramberk (pierwotnie Strahlenberg)  został wzniesiony w pierwszej połowie XIV wieku. Jego fundatorami mogli być przedstawiciele rodu Benešoviców lub Vok z Kravař. Usytuowany blisko granicy zamek miał duże znaczenie strategiczne. Prawdopodobnie krótko po powstaniu został przejęty przez margrabiego morawskiego Jana Henryka i  połączony z obwarowaniami założonego w 1359 roku miasta o tej samej nazwie. W rękach margrabiów zamek pozostawał do 1380 roku, kiedy to Jodok oddał go w lenno Vokovi III z Kravař.
   W początkowym okresie wojen husyckich na Štramberku siedział Jan z Kravař, jeden z najbogatszych feudałów w kraju, na którym zakończyła się fulnecko-novojická gałąź rodu. W 1433 roku zamek na krótko posiadał Ctibor z Cimburka, a już w 1434 roku Štramberk został wzmocniony przez ówczesnego właściciela Viléma Puklice z Pozořic, który w okresie wojen husyckich, wraz ze swoimi krewnymi, Bočkiem Puklice z Pozořic i Burianem Puklice, dokonywał napadów na ziemie wschodnich Moraw i Śląska. Pomimo rozbójniczej działalności
Vilém musiał być dobrym dyplomatą, gdyż poddał się królowi Jerzemu z Podiebradów i uniknął kary.
   W latach 1481–1523 właścicielami Štramberku byli panowie z Hustopečí, po których majątek kupił Bernarda z Žerotína. Za jego rządów około połowy XVI wieku zamek został przebudowany w stylistyce renesansowej, lecz już od 1558 roku należał do miasta Nový Jičín, które kupiło go za 39 000 złotych morawskich. Po upadku antyhabsburskiego powstania z lat 1618 – 1620 budowlę przejęli Jezuici, jednak ich nowy nabytek w dalszym ciągu wojny trzydziestoletniej był wielokrotnie pustoszony przez wszystkie strony konfliktu. Jezuici posiadali Štramberk do kasacji zakonu w 1773 roku. W kolejnych latach przeprowadzono co prawda najbardziej niezbędne naprawy, ale w 1783 roku zawaliła się przednia część zamku, a destrukcję pozostałych fragmentów przyspieszyło rozbieranie zabudowy przez okoliczną ludność w celu pozyskania materiału budowlanego. W 1899 roku  część zamku została odnowiona, niestety jednak kosztem zniszczenia wielu oryginalnych elementów.

Architektura

   Zamek zbudowano na podłużnym grzbiecie góry na północ od znajdującego się u jej stóp miasta. Jego usytuowany w najwyższym miejscu rdzeń miał kształt zbliżony do prostokąta z zaokrąglonymi narożnikami o wymiarach 30 x 15 metrów. Wewnętrzny dziedziniec otaczał obwód murów o grubości 1,5 metra, w którego północno – wschodniej części wzniesiono wolnostojącą cylindryczną wieżę – bergfried o średnicy 9 metrów. Jej kondygnacja pod koroną została wyposażona w drewnianą lub szachulcową galerię obronną, umieszczoną na kamiennych wspornikach. Po przeciwnej stronie bergfriedu znajdował się niewielki, ale o wieżowym charakterze, budynek mieszkalny o wymiarach 11 x 15 metrów. W jego przyziemiu musiał się znajdować korytarz bramny prowadzący na dziedziniec.
   Około początku drugiej połowy XIV wieku, z inicjatywy margrabiego Jana Henryka wzniesiono drugi budynek mieszkalny, dostawiony wraz z dziedzińcem po stronie południowo – zachodniej. Nowa zabudowa miała formę bardzo zbliżoną do starszej części, lecz brama wjazdowa na drugi dziedziniec znajdowała się już w południowo – wschodniej kurtynie muru, a nie w przyziemiu pałacu. Wychodziła ona na teren podzamcza, którego obwarowania otaczały rdzeń zamku z trzech stron. Po stronie południowo – zachodniej obronę wzmacniała czworoboczna wieża, usytuowana na styku miejskich murów obronnych i fortyfikacji podzamcza (ochraniała ona furtę wiodącą do miasta). Druga czworoboczna, narożna wieża mogła znajdować się po przeciwnej stronie, górując nad skarpami opadającymi ku miastu. Droga wjazdowa po wyjściu z dziedzińca zamku górnego otoczyć musiała całe podzamcze i po przebyciu bramy w poprzecznym murze osiągała długą szyję muru, zakończonego na północnym – wschodzie budynkiem bramnym (lub wieżą przybramną) z mostem zwodzonym przerzuconym ponad przekopem.

   Zamek połączony był murem obronnym z niedużym miastem ulokowanym po jego południowo – wschodniej stronie, u podnóża wzniesienia. Obszar o wielkości około  3,5 ha otoczono obwarowaniami o z grubsza pięciobocznym w planie kształcie, przy czym osada pozbawiona była własnego muru od strony zamku. Mur miejski miał około 1,5 metra grubości. Pierwotnie najpewniej zwieńczony był chodnikiem obronnym na odsadzce muru i krenelażem, później, w okresie rozwoju broni palnej zastąpionym przedpiersiem z otworami strzelczymi. Nie wzmacniały go żadne baszty lub wieże za wyjątkiem wspomnianej powyżej wieżowej budowli w północno – wschodnim załamaniu muru, która zapewne zabezpieczała wjazd na podzamcze oraz wieży kościoła parafialnego, ulokowanego bardzo blisko zachodniej części obwarowań. Zewnętrzną strefę obrony stanowił przekop, na niektórych fragmentach zdwojony, natomiast wjazd do miasta prowadził przez dwie bramy: Dolną po stronie południowej i górną po stronie wschodniej. Ich forma pozostaje nieznana.
   Nietypową ciekawostką było pięć wieżowych okrągłych budowli stojących na przedpolu obwarowań w pobliżu obu bram i narożników miasta i nie powiązanych z murem miejskim. Być może były one elementem planowanego ale nigdy nie ukończonego zewnętrznego pierścienia obwarowań, a być może pierwotnie połączone były fortyfikacjami drewniano – ziemnymi, po których wszelkie ślady zanikły.

Stan obecny

   Do dnia dzisiejszego z dawnego zamku zachowała się wieża główna, obecnie zwana Trúba. Widoczne są także fragmenty murów obronnych, lepiej zachowanych na terenie zamku górnego w pobliżu wieży, ale widocznych także i na terenie dawnego podzamcza. Niestety nie przetrwał żaden z dwóch budynków mieszkalnych. Na ich miejscu znajduje się obecnie współczesna restauracja, a bergfried służy jako platforma widokowa. Obwarowania miejskie zachowały się na dużej części obwodu, choć są one obniżone w stosunku do stanu pierwotnego i rozebrano obie bramy miejskie. Spośród pięciu wież na przedpolu widoczne są relikty tylko jednej.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Severni Morava t. II, Praha 1983.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí, Praha 2001.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí. Dodatky, Praha 2007.
Razím V., Středověká opevnění českých měst. Katalog Morava a Slezsko, Praha 2019.