Historia
Strádov wzniesiony został w pierwszej połowie XIV wieku, na terenie należącym wówczas do biskupów ołomunieckich. Pierwsza pisemna wzmianka o nim odnotowana została w 1374 roku, gdy w przydomku użył go Jaroš Lacembok ze Strádova. Osiem lat później w źródłach historycznych pojawił się jego syn Jindřich Lacembok ze Strádova, a w 1409 roku Bleh z Lipky i ze Strádova. Podczas rządów tego ostatniego, wiosną 1421 roku husyckie wojska zniszczyły pobliski klasztor Práčov, można więc przypuszczać, że również Strádov został wówczas zajęty. W 1438 roku Jan ze Strádova, nieznany z innych źródeł, oddał w zastaw za 600 kop groszy Strádov, miasto Nasavrky i dziewięć wsi, co było pierwszą bezpośrednią wiadomością o zamku. Dzierżawcami wspomnianych dóbr mieli być Aleš z Bítovan, Beneš z Křivégo i Jan z Lipki. W 1444 roku, po śmierci Jana ze Strádova, zamek został sprzedany przez wierzycieli Jana wraz z wyżej wymienionymi dobrami Janowi Slonowi z Seslavic, ale już tylko za 400 kop groszy. Niedługo po tym wydarzeniu, lub nawet nieco wcześniej, Strádov został porzucony, być może z powodu zniszczeń z okresu wojen husyckich. Jako opuszczony został wspomniany w 1457 roku („munitio diruta Stradow”), natomiast jako zburzony został opisany w 1459 roku.
Architektura
Zamek zbudowano na skalistym cyplu ponad doliną rzeki Chrudimki, w zakolu na jej prawym brzegu, dzięki czemu chroniony był stromymi nadrzecznymi zboczami od północy i zachodu, a od wschodu skarpami opadającymi ku strumieniowi zasilającemu Chrudimkę. Po stronie południowej rozległe podzamcze od czoła zabezpieczał system naprzemiennych zdwojonych przekopów i ziemnych wałów. Zamek górny stanowił północną część założenia, utworzoną w najlepiej chronionym naturalnymi warunkami terenu miejscu cypla. Około pół kilometra w dół rzeki Chrudimki, pod zamkiem znajdował się młyn wodny, jeden z trzech jakie odnotowano w 1438 roku.
Teren podzamcza podzielony był na trzy części o różnych poziomach wysokości. Na najniższym, w bezpośrednim sąsiedztwie rdzenia zamku, znajdował się wykuty w skale zbiornik na wodę oraz kilka budynków o lekkiej konstrukcji drewnianej lub szachulcowej. Na środkowym, najbardziej rozległym poziomie podzamcza, znajdował się murowany budynek z piwnicą lub przyziemiem o sklepieniu kolebkowym oraz inne budynki drewniane. Zapewne mieściły one gospodarcze zaplecze zamku, potrzebne do codziennego funkcjonowania mieszkańców, na które nie było miejsca na niewielkim zamku górnym. Tradycyjnie mogły to być stajnie, chlewy, spichrze, obory, czy domy służby. Najwyższy trzeci poziom zamknięty był kamiennym murem, w obręb którego prawdopodobnie prowadził budynek bramy. Główna droga dojazdowa biegła wzdłuż wschodniej krawędzi cypla.
Zamek górny, nieregularny w planie poprzez dostosowanie do naturalnej formy terenu, wznosił się po północnej stronie podzamcza, za kolejnym rowem suchej fosy. Powstała ona z naturalnej rozpadliny, powiększonej do szerokości 19-20 metrów i głębokości 8-10 metrów, z której być może czerpano materiał do budowy. Wjazd w obręb dziedzińca zamku górnego prowadził od południowego-wschodu, przez przednią kurtynę umieszczoną po prawej stronie czworobocznej wieży. Wieża ta włączona była w obwód obronny, lecz w całości znajdowała się na terenie dziedzińca, tak że nie wystawała poza pierścień obwarowań. Miała 8,5 metra szerokości oraz 11 metrów długości boków. Jej wnętrze zapewne pełniło funkcje mieszkalne, gdyż było dość przestronne i dostępne przez portal z poziomu przyziemia. Jako iż wieża została wzniesiona jak zwykle w najwyżej położonym miejscu zamku, portal wejściowy do niej znajdował się ponad bramą.
Wąskie przejście pomiędzy północno-wschodnim murem a wieżą prowadziło na mały dziedziniec, zamknięty od strony północno-zachodniej budynkiem mieszkalnym. Położony nad skalnym urwiskiem, w najbezpieczniejszym miejscu zamku, był on tylko nieznacznie większy niż wieża główna, która osłaniała go przed potencjalnym ostrzałem od południa. Zachodni i południowo-zachodni mur nie przebiegał prosto, lecz miał niewielkie załamanie, pozostawiające wolną przestrzeń obok wieży, prawdopodobnie po to by umożliwić ewentualny ostrzał z flanki.
Stan obecny
Do dnia dzisiejszego na zalesionym terenie oprócz obwarowań ziemnych przetrwały jedynie fragmenty zamku górnego. Mury obwodowe wieży głównej zachowały się do 3-4 metrów wysokości, wraz z oryginalnym portalem wejściowym po północnej stronie. Z budynku mieszkalnego pozostały tylko fundamenty, lecz widoczny jest spory fragment muru obwodowego po stronie północno-wschodniej. Wstęp na teren ruin jest wolny.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Východní Čechy, t. VI, red. Z.Fiala, Praha 1989.
Menclová D., České hrady, Praha 1972.
Musil J., Netolický P., Dokumentace reliktů předhradí hradu Strádova (okres Chrudim), „Archæologia historica”, 40/2/2015.
Plaček M., Skálová V., Šimeček P., Cumuli Lapidum. Hromady kamení. Hrady, hrádky a tvrze Pardubického kraje, Brno 2024.