Historia
Stohánek został zbudowany na zalesionych terenach północnych Czech, w pobliżu wsi Svébořice, należącej na przełomie XIV i XV wieku do dóbr możnego rodu Vartenberków. W źródłach pisanych po raz pierwszy został wspomniany w 1431 roku, jako własność Beneša z Vartemberka. Beneš odziedziczył miejscowe dobra ziemskie kilka lat wcześniej po swym ojcu Petrze z Dévína. Jako że w ich skład początkowo wchodziło tylko kilka wsi, Beneš musiał zbudować dla siebie zamek około przełomu lat 20-tych i 30-tych XV wieku. Już około 1440 roku dobra te połączono z majątkiem dévínskim, choć Stohánek pozostał odrębną jednostką administracyjną. Cztery lata później zamek mógł zostać zniszczony w trakcie najazdu Łużyczan na dobra Vartenbergów. Jeśli do tego doszło, to dość szybko przeprowadzono naprawy, gdyż kolejna informacja z 1453 roku wskazywała zamek jako siedzibę Janaša ze Stohánku, który dzierżył go na prawach mana. Stohánek zaniknął prawdopodobnie jeszcze w drugiej połowie XV wieku. W 1760 roku w jego wykutych w skale pomieszczeniach założono pustelnię, która funkcjonowała przez kolejne trzynaście lat.
Architektura
Zamek usytuowano na wysokim bloku piaskowca o stromych, prawie pionowych ścianach, na każdym odcinku o wysokości około 20-25 metrów, górujących nad kulminacją wzniesienia o osi północny – wschód, południowy – zachód. Stoki wzniesienia najbardziej strome były od południa i wschodu, gdzie opadały do wąwozu sąsiadującego z kolejnym wzgórzem. Od północy i zachodu nachylenie terenu było zauważalnie mniejsze.
Dostęp na szczyt ostańca możliwy był dzięki szczelinie pomiędzy skałami, pierwotnie zapewne zamkniętej drewnianymi obwarowaniami i zaopatrzonej w wiodące na górę schody. Na szczytowym spłaszczeniu usytuowano bliżej nie rozpoznaną drewnianą zabudowę z pomieszczeniami nieco niedbale wykutymi w skale. Zamek najpewniej nie był zaopatrzony w murowane fortyfikacje, które były zbędne przy tak wysokich i niedostępnych skarpach.
Budynki gospodarcze, także o konstrukcji drewnianej lub szachulcowej, stały prawdopodobnie u stóp skalnego bloku w pobliżu północno – wschodniego wejścia. Po stronie północnej wycięto wnękę, a pod zwisającą ścianą od strony zachodniej, około 11 metrowej długości odcinek przekształcono ludzką ręką do wysokości 1,7 metra. Obie te modyfikacje zapewne miały związek z przystawionymi do skały drewnianymi zabudowaniami.
Stan obecny
Żaden z drewnianych elementów zamku, co oczywiste, nie przetrwał do dnia dzisiejszego. Nie ma również widocznych żadnych średniowiecznych elementów murowanych, które nie wiadomo czy w ogóle istniały. Turystom pozostaje obejrzenie ciekawego, masywnego skalnego bloku z wyciosanymi w nim schodami i pomieszczeniami. Niestety nie ma pewności, które z tych elementów są pierwotne, a które są nowożytnymi modyfikacjami, wprowadzonymi przez XVIII-wiecznych pustelników. Wstęp na skałę możliwy jest bezpłatnie przez cały rok.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.
Gabriel F., Panáček J., Hrady okresu Česká Lípa, Praha 2000.
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Severní Čechy, t. III, red. Z.Fiala, Praha 1984.