Historia
Zamek został po raz pierwszy udokumentowany w źródłach pisanych w 1356 roku, kiedy Štěpán z Březnic sprzedał go wraz z rozległymi dobrami Jindřichowi z Hradca. Budowla powstała dużo wcześniej, być może za Jaroslava ze Šternberka, będącego w latach 1284-1287 burgrabią na zamku Bítov. Štamberk, położony w słabo wówczas zasiedlonym rejonie Moraw, mógł otrzymać za wierną służbę. Zamek z pewnością funkcjonował w drugiej połowie XIII wieku, co potwierdziły znaleziska archeologiczne. Do panów z Hradca należał przez cały okres swego istnienia, za wyjątkiem lat 1399-1404, kiedy był w posiadaniu panów z Kravař. Zniszczony został w okresie wojen husyckich, jako iż jego właściciele należeli do najważniejszych przeciwników Kielicha. Mogło się to stać w 1423 roku, w trakcie zbrojnej wyprawy na Morawy husyckiego hejtmana Jana Hvězdy z Vicemilic.
Architektura
Zamek wzniesiony został na południowo – wschodnim cyplu rozległej góry, pośród masywnych granitowych skalnych bloków, z którymi został zintegrowany i które wraz z ogólnym ukształtowaniem terenu przyczyniły się do charakterystycznego układu zabudowy zamku. Štamberk składał się z rozległego podzamcza po stronie północnej, otaczającego z trzech stron mniejszy, usytuowany na południu i zajmujący najwyższy punkt terenu rdzeń zamku.
Podzamcze otaczał wielokrotnie załamany mur obronny, o całkowitej długości sięgającej nawet do 250 metrów. W narożniku południowo – wschodnim wybiegał on z masywnego ostańca. Z kolejnym skalnym blokiem łączył się na południu. Czołowy odcinek północny tworzył długi fragment muru, wkomponowany częściowo w skalne formacje. Mniej więcej w jego środkowej części przebito bramę prowadzącą na majdan. Poprzedzona była ona rowem suchej fosy, który jednak z powodu twardości skał i dużej długości murów podzamcza nie został przekopany na całym obwodzie. Po stronie północno – wschodniej fosę zastąpiono zewnętrznym, dodatkowym pasem muru, tworzącym krótki parcham. Na południu fosa była zbędna ze względu na wysokie i strome skarpy.
Wjazd na górną część zamku poprzedzony był wykutym w skale przekopem o szerokości 15-18 metrów i strzeżony przez niską półcylindryczną wieżę o formie zbliżonej do bastei. Druga wieża (być może bergfried) mogła flankować wjazd z przeciwnej, zachodniej strony. Na późniejszym etapie rozbudowy, pomiędzy fosą a głównym murem o aż 2 metrach grubości, wstawiono jeszcze niższy, zewnętrzny mur wydzielający wąski parcham. Na terenie dziedzińca w północno – wschodniej części ulokowano główny budynek mieszkalny o dwóch pomieszczeniach w przyziemiu i wymiarach 17 x 10,5 metra. Na skalnym występie, usytuowanym ponad wysokimi skarpami po stronie południowej, zbudowano czworoboczną wieżę, z racji ulokowania zapewne bardziej o funkcji strażniczej niż obronnej. Grubość jej muru dochodziła do 1,5 metra.
Stan obecny
Do dnia dzisiejszego zachowały się krótkie i nieliczne fragmenty murów obronnych (głównie na terenie dawnego podzamcza), pozostałości głównego budynku mieszkalnego oraz dość wysoki narożnik wieży południowej. Ponadto w terenie czytelne są pozostałości obwarowań ziemnych. Całość założenia jest obecnie gęsto porośnięta lasem. Wstęp na teren zamku jest wolny.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Jižní Morava, t. I, red. Z.Fiala, Praha 1981.
Plaček M., Hrady a zámky na Moravě a ve Slezsku, Praha 1999.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí, Praha 2001.