Starý Světlov – zamek

Historia

   Pisemne przekazy źródłowe wspominają zamek od 1360 roku, kiedy to był własnością Alberta ze Šternberka ze zlińskiej gałęzi rodu. W 1412 roku przeszedł na Jaroslava, pana na Veselí, który padł  osiem lat później w bitwie pod Wyszehradem. Bitwa ta poczyniła spore spustoszenia pośród morawskiej szlachty, której hufiec na skutek bezmyślnego rozkazu Zygmunta Luksemburczyka zaatakował warowny tabor husytów.
   W 1423 roku Zygmunt przekazał zamek swej małżonce Barbarze Cylejskiej, a ta jako burgrabiego otrzymała Pankráca ze Svatého Mikuláša. Po zakończeniu wojen husyckich Pankrác ów stał się postrachem pogranicza czesko-węgiersko-austriackiego, rabując kupców i mieszkańców tamtych ziem. Z tego powodu w 1449 roku stany morawskie wykupiły Starý Světlov i oddały czterem możnym: Burianovi z Vlčnova, Zichovi z Lipiny, Jindřichowi Mirkovi z Chlumu i Mikulášowi Bystřicovi z Ojnic. W następnych latach Starý Světlov stał się przedmiotem sporów majątkowych i został przejęty przez Matouša ze Šternberka. W trakcie walk czesko – węgierskich z drugiej połowy XV wieku zamek został zniszczony, lecz jego ostateczny kres nastąpił dopiero po wybudowaniu Novego Světlova, który przejął funkcje starej warowni. Już w 1517 roku Starý Světlov opisywany był w źródłach jako opuszczony.

Architektura

   Zamek usytuowano w zachodniej części grzbietu wybijającego się z góry Bába. Jego rdzeń miał z grubsza owalną formę o wymiarach 47 x 38 metrów, wyznaczoną przez wieloboczny obwód murów obronnych, grubych na 1,7 metra. Dodatkowo z każdej strony poza południową zamek otaczał zewnętrzny, niższy mur o grubości 1,5 metra, który wyznaczał szeroki na 3,5 – 7,5 metra parcham. Ponieważ zbocza wzgórza nie były zbyt strome, budowniczowie zabezpieczyli zamek fosą o szerokości 17-28 metrów i głębokości 5 metrów, z której wykopaną ziemię wykorzystali do usypania masywnego (wysokiego na 5 metrów) wału przed przekopem. Po stronie zachodniej, obok najniższego miejsca przekopu, wał się zaginał, co może wskazywać na istnienie tam studni lub zbiornika na wodę. Rozmiar prac ziemnych na zamku był jedną z większych inwestycji w regionie. Objętość wykopanej gleby wynosiła około 30 000 metrów sześciennych.
   Wjazd na górną część zamku prowadził od południowego – zachodu przez drewniany most ponad fosą i czworoboczny budynek bramny, który prowadził do parchamu. Nim droga wjazdowa otaczała rdzeń zamku i wchodziła na główny dziedziniec bramą przebitą w głównym obwodzie murów od wschodu. Tuż przed bramą parcham nieco się rozszerzał, zapewne by móc zapewnić łatwiejszy przejazd wozom i konnym. Zabudowę mieszkalną usytuowano po północno – wschodniej stronie dziedzińca. Był to długi budynek o czterech pomieszczeniach w przyziemiu. Kolejne budynki były konstrukcji drewnianej lub szachulcowej, z pewnością jeden stał po stronie południowej dziedzińca. Nie zachowały się żadne relikty bergfriedu, co wskazuje na zamek jako budowlę bezwieżową, z obroną opartą na obwodzie murów.
   Podzamcze (60×25 metrów), także chronione przekopem i ziemnym wałem, usytuowane było na zachód od zamku górnego.  Jego dodatkowym zabezpieczeniem były obwarowania drewniane – palisada lub częstokół, drewniana była również wewnętrzna zabudowa gospodarcza. Bardzo rozwinięta była droga pomiędzy podzamczem a zamkiem górnym. Składała się ona aż z czterech mniejszych majdanów o formie przypominającej wielostopniowe przedbramie.

Stan obecny

   Zamek nie zachował się do czasów współczesnych. Widoczne pozostały jedynie obwarowania ziemne oraz nieliczne relikty murowanej zabudowy na zamku górnym. W trakcie przeprowadzonych ostatnio badań archeologicznych zrekonstruowano częściowo mury i przywrócono ich podstawowy obrys. Ściany oczyszczono także z roślinności, a następnie zabezpieczono w celu ochrony przed niekorzystnymi warunkami pogodowymi. Wstęp na ich teren jest wolny.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Jizni Morava t.I, Praha 1989.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí, Praha 2001.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí. Dodatky, Praha 2007.