Starý Plzenec – rotunda św Piotra

Historia

   Rotunda prawdopodobnie została zbudowana w drugiej połowie X wieku, na terenie wczesnośredniowiecznego grodu Przemyślidów, na szlaku łączącym Czechy z Bawarią. Pierwsza wzmianka o grodzie pojawiła się już w 976 roku, kiedy w pobliżu książę Bolesław II pokonał wojska Ottona II. Był on jednym z ważniejszych centrów administracyjnych wczesnego państwa czeskiego. O jego randze świadczą udokumentowane wizyty władców: księcia Jaromira, pierwszego czeskiego króla Wratysława II i Władysława I. Syn króla Przemysła Ottokara I i jego następca, przyszły król Wacław I, nosił nawet tytuł księcia pilzneńskiego i budyńskiego. Kres grodu nastąpił w XIII, gdy miejscowe osadnictwo przeniosło się do niżej położonego miasta. Cała jego zabudowa z czasem popadła w ruinę i zanikła, lecz wzniesiona z twardego kamienia rotunda przetrwała.
  
W 1421 roku po zdobyciu przez husytów klasztoru Chotěšov, świątynia popadła w zaniedbanie i zaczęła niszczeć. Prawdopodobnie pod koniec XV wieku lub na początku XVI wieku część jej murów zawaliła się. Sytuacja zmieniła się po 1561 roku, gdy miejscowe dobra kupił ród Kokořovców z Kokořova. Z ich inicjatywy rotunda została odbudowana, także przy wykorzystaniu materiału z okolicznych zniszczonych budynków. Zrujnowany portal romański został wówczas zastąpiony renesansowym wejściem, podłogę wyłożono nową posadzką, a całość po ukończeniu konsekrowano pod nowym wezwaniem św. Piotra i Pawła. W kolejnych wiekach rotunda była utrzymywana w dobrym stanie, jedynie w okresie baroku powiększeniu uległy okna. Dekret cesarski z 1785 roku zakwalifikował ją do rozbiórki, na szczęście jednak zamierzenia tego nie przeprowadzono. Zamiast tego w latach 1790-1830 budowlę przekształcono na magazyn prochu.  W 1920 roku rotunda została zakupiona przez miasto i poddana renowacji.

Architektura

   Rotundę usytuowano na terenie grodu, zajmującego rozległe, podłużne wzgórze, rozciągające się dłuższymi bokami na linii wschód – zachód. Zbudowana została przy południowym stoku, mniej więcej pośrodku wzgórza, na terenie zajmowanym wówczas przez podgrodzie. Najważniejsze budynki kompleksu: pałac książęcy i kościół św. Wawrzyńca znajdowały się nieco dalej, po wschodniej stronie wzniesienia. Pierwotnie świątynię otaczał cmentarz, a w nieco dalszej odległości drewniane zabudowania mieszkalne i gospodarcze. Całość otaczał masywny drewniano – ziemny wał.
   Przedromańska budowla składa się z cylindrycznej nawy oraz półkolistej apsydy od strony wschodniej, obu wzniesionych z łączonego zaprawą kwarcytu. Wnętrze nawy rotundy nie zostało sklepione, pierwotnie wieńczył ją drewniany strop, a przykrywał gontowy dach. Apsydę, która pierwotnie mieściła ołtarz, w środku sklepiono konchą. Podłogę rotundy oryginalnie tworzyła posadzka utworzona ze zdobionych płytek. Na zachowanych widać między innymi sfinksa, gryfa, psa, którego nogi kończą się pazurami oraz pół figury cesarza Nerona.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Umělecné památky Čech, Moravy a Slezska, red. Poche E., t. I-IV, Praha 1977-1982.
Strona internetowa kralovskedilo.ktf.cuni.cz, Starý Plzenec – Rotunda sv. Petra.

Strona internetowa staryplzenec.cz, Rotunda sv. Petra a Pavla – národní kulturní památka.