Stará Dubá – zamek

Historia

   Budowa zamku prawdopodobnie miała miejsce około połowy XIII wieku, jako iż w 1283 roku pisał się z niego Ondřej, członek szlacheckiego rodu Benešoviców, który dał później początek nowej gałęzi panów z Dubé. W 1350 roku jeden z jego potomków o tym samym imieniu, ufundował na zamku kaplicę pod wezwaniem św. Klemensa. Po jego śmierci w 1367 roku doszło do podziału majątku pomiędzy trzech synów, z których Starą Dubé otrzymał Václav (Vaněk). W niespokojnym okresie końca XIV wieku był on sprzymierzeńcem króla Wacława IV w walce z opozycją. Wraz ze swymi zbrojnymi aktywnie działał w 1399 roku, a zamek służył wówczas między innymi do przetrzymywania więźniów. Wewnętrzny konflikt przygasł w 1403 roku, gdy Wacław IV wrócił z niewoli do Czech. Zamek przejął wówczas sprzymierzeniec Vanka, Jan Zul z Ostředka, który urządzał z niego grabieżcze wypady na okoliczne ziemie. Działalność ta zakończyła się w 1404 roku, gdy Starą Dubé obległy i zdobyły wojska pospolitego ruszenia z okolicznych ziem (zemská hotovost). Po śmierci Vaňka z Dubé w 1416 roku kolejni właściciele zamku często się zmieniali. W połowie XV wieku dostał się on w ręce Bohuša Kostky z Postupic. W 1466 roku na skutek walk wewnętrznych z królem Jerzym z Podiebradów Starą Dubé obległy i zdobyły wojska królewskie. Zamek został zniszczony i nie był już nigdy odbudowywany.

Architektura

   Zamek wzniesiono na wzgórzu ponad lewym brzegiem Sázavy. Górował on nad usytuowaną nad rzeką osadą Odranec, z którą co prawda był połączony murami obronnymi, lecz ze względu na skalę założenia trudno byłoby ją nazwać podzamczem. Opadająca ze wzgórza północno – wschodnia kurtyna muru, poprzedzona była przekopem i wzmocniona dwoma, otwartymi od wewnątrz, wysuniętymi przed lico muru wieżami, z których przynajmniej jedna, dolna, pełniła rolę bramy wjazdowej do osady. Po jej przeciwnej stronie, południowo – wschodniej, znajdowała się kolejna brama, ponad którą mur obronny pod skosem zakręcał w górę wzgórza w kierunku zamku. Kolejna osada znajdowała się po stronie północno – zachodniej zamku.
   Wjazd do zamku prowadził od strony północno – zachodniej, gdzie pokonać trzeba było po drewnianym moście przekop, by wjechać na mały dziedziniec poniżej rdzenia zamku, po stronie północno – wschodniej. Mur tej wjazdowej części przechodził dalej w parcham, opinający tylną część warowni. Druga brama pozwalała na wjazd do pierwszego z dwóch głównych dziedzińców rdzenia. Zajmował go duży, prostokątny w planie budynek. Wjazd na drugi dziedziniec, usytuowany w południowo – wschodniej części założenia, strzegła wieża główna z poligonalnym prezbiterium kaplicy św. Klemensa. Zabudowę stanowiły tam cztery skrzydła usytuowane wokół czworobocznego majdanu. Na piętrze skrzydła południowo – zachodniego prawdopodobnie znajdowała się wielka sala o trzech polach sklepienia krzyżowo – żebrowego.

Stan obecny

   Do dnia dzisiejszego z niegdyś rozległego zamku, stanowiącego jeden z największych prywatnych, szlacheckich kompleksów mieszkalno – obronnych, pozostały jedynie niewielkie ruiny. W najlepszym stanie widoczne są mury obronne podzamkowej osady Odranec wraz z reliktami wieży bramnej oraz ruiny prostokątnego budynku mieszkalnego i fragment muru na zamku górnym. Na północny – wschód od nich odnaleźć można pozostałości obozu oblężniczej armii Jerzego z Podiebradów z 1466 roku w postaci prostokątnych w planie obwałowań.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Dodatky, Praha 2002.

Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Vychodni Cechy t.VI, Praha 1989.
Strona internetowa hrady.cz, hrad Stará Dubá.