Šostýn – zamek

Historia

   Zamek prawdopodobnie został zbudowany na krótko przed 1293 rokiem, być może przez przedstawicieli rodu Hückeswagen, który  posiadał w okolicy rozległe dobra. Niefortunnie już w 1307 roku ród założycieli wymarł, a jego majątek przeszedł na biskupów ołomunieckich. Dzięki temu w 1347 roku pojawiła się pierwsza bezsporna wzmianka o Šostýnie, jako o własności biskupa Jana Volka. Wkrótce potem zamek stał się majątkiem lennym, oddanym w 1354 roku Alšíkowi z Fulštejna, a od 1369 roku panom z Vikštejna. Bernard z Vikštejna był krewnym margrabiego morawskiego Prokopa, dlatego na zamku osadził zbrojną drużynę, która prowadziła podjazdową wojnę z politycznym przeciwnikiem Prokopa, margrabią Jodokiem. Po Bernardzie z Vikštejna zamek przechodził pomiędzy obydwie strony konfliktu, aż osiadł na nim polski oddział zwolenników Prokopa pod dowództwem Jerzego Grota ze Słupczy i Jana Rogala. Według kronikarza Jana Długosza uciekli oni na Morawy w związku z problemami w Polsce, gdzie związali się z margrabią Prokopem. Ich łupieżcze wyprawy, prowadzone także na rodaków, doprowadziły w 1404 roku do odwetowej wyprawy króla polskiego Władysława Jagiełły, który Šostýn zdobył i zniszczył. Nie opłynął długi okres nim zamek został odbudowany i obsadzony przez kolejnych rozbójników, tym razem pod wodzą Vaňka z Lamberka, brata Jana Sokola z Lamberka, sławnego XV-wiecznego najemnika. Toczył on spory z prawowitym właścicielem zamku Závišem z Vikštejna, któremu rację przyznał sąd biskupi, co w konsekwencji doprowadziło w 1420 roku do zdobycia Šostýna przez oddziały biskupie Jana XII Żelaznego. Dwa lata później, po śmierci Záviša, zamek legalnie przypadł biskupowi. Stało się to przyczyną jego końca, jako iż w 1428 roku został zdobyty i zniszczony przez wojska husyckie. W 1467 roku ówczesny właściciel okolicznych dóbr, biskup Tas z Boskovic odnotował, iż zamek jest opuszczoną ruiną i nie warto go naprawiać.

Architektura

   Zamek usytuowano na podłużnym wzniesieniu z dłuższymi bokami na linii północ – południe. Wzgórze mniej więcej pośrodku wyraźnie, obustronnie się zwężało, narzucając zabudowie zamku charakterystyczny, dwuczłonowy układ. Prawie całe założenie w odległości 13-21 metrów od pierścienia murów zostało otoczone obwodem suchej fosy i ziemnego wału, na koronie którego zapewne znajdowały się drewniane obwarowania w postaci palisady lub częstokołu. Jedyna przerwa zewnętrznych obwarowań miała miejsce na krótkim odcinku po stronie zachodniej. Drugi, zewnętrzny obwód wałów po stronie północno – wschodniej dochodził do stawu, który funkcjonował już w okresie średniowiecza. Dwuczęściowy rdzeń zamku poprzedzony był także obszernym podzamczem o własnych murowanych obwarowaniach.
   Bramę wjazdową usytuowano po stronie północnej. Była ona flankowana przez cylindryczną wieżę o średnicy zewnętrznej wynoszącej 6,3 metra, a wewnętrznej jedynie 1,6 metra. Pełniła więc rolę typowego bergfriedu, chroniącego drogę dojazdową i stanowiącego miejsce ostatecznej obrony, choć z racji małej średnicy nie mogła być zbyt wysoka. Wkomponowaną w obwód murów obronnych o w przybliżeniu trójkątnym planie, których stanowiła mocno wysunięty narożnik. Po przeciwnej (południowej) stronie małego dziedzińca znajdowała się bliżej nie rozpoznana budowla, natomiast przejazd bramny mijał wieżę od zachodu. Wiódł do niego most czy też długa drewniana rampa, połączona z niższym pagórkiem na północy.
   Przednią (północną) i tylną (południową) część zamku rozdzielał krótki, wyciosany w skale przekop o szerokości 8-10 metrów.  Pokonywało się go po drewnianym moście, dochodzącym do budynku bramnego o kształcie w planie zbliżonym do trapezu. Od strony dziedzińca budynek bramny sąsiadował z mieszkalno – gospodarczą zabudową (kuźnia), której głównym elementem był budynek mieszkalny, być może o wieżowym charakterze, po stronie południowo – zachodniej. Jego wnętrza ogrzewał co najmniej jeden piec kaflowy, ozdabiany motywami liści dębu. Jeśli pałac posiadał drugie piętro, to z pewnością było ono drewnianą nadbudową służącą głownie straży i obronie. W narożniku po stronie południowo – zachodniej mieściła się piwnica o dwóch pomieszczeniach. Komora wschodnia była ciemniejsza, wyciosana częściowo w skale, a komora zachodnia, bardziej przestronna, od północy sąsiadowała z małym pomieszczeniem. W części nadziemnej jej korytarz wejściowy mógł na południowym – wschodzie przechodzić w kryty ganek obronny, który łączył się z murem parchamu, zabezpieczającego południową część zamku. Studnia na zamku prawdopodobnie nigdy nie funkcjonowała, a woda deszczowa była pobierana ze zbiornika. Zgodnie ze stosowanymi wówczas metodami mogła się zbierać spływając z dachów przez system drewnianych rynien.

Stan obecny

   Ruiny zamku są swobodnie dostępne, a dojść można do nich żółtym szlakiem turystyczny prowadzącym z pobliskiego dworca kolejowego i autobusowego. Zachowała się rozległa przestrzeń z dwoma obwodami ziemnych wałów i przekopów, odkrytymi fundamentami okrągłej wieży głównej i częściowo zrekonstruowanymi pomieszczeniami piwnicznymi pałacu.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Severni Morava t.II, Praha 1989.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí, Praha 2001.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí. Dodatky, Praha 2007.

Strona internetowa hrady.cz, hrad Šostýn.