Sloup – zamek

Historia

   Średniowieczy zamek najprawdopodobniej utworzony został na początku XIV wieku z inicjatywy przedstawicieli rodu Ronovców, choć ślady osiedlenia człowieka na wapiennej, skalnej formacji sięgają czasów eneolitu (około 3000 lat p.n.e.) i kontynuowane były przez ludzi z kręgu kultur pól popielnicowych (XI-IX wiek p.n.e.)  i kultury lateńskiej (II-I wiek p.n.e.). Pierwsze wzmianki o zamku pochodzą z lat 20-tych XIV stulecia i wymieniają jako właściciela Čenka z Lipy, który pisał się “z Birkensteinu”. Po 1330 roku Sloup  kupił Hynek Berka z Dubé, którego potomkowie dzierżyli zamek aż do 1412 roku. Wówczas to nowym właścicielem został Jan Velfl z Varnsdorfu, już jednak w początkowych latach wojen husyckich Sloup dzierżył Mikulaš Pancíř ze Smojna. Wspierał on katolicką stronę konfliktu, co jednak nie przeszkadzało mu od czasu do czasu dokonywać napadów rabunkowych na katolickie miasta łużyckie. Na początku lat 40-tych XV wieku, podczas konfliktu rodu Vartemberków z łużyckim Związkiem Sześciu Miast, zbrojne wyprawy Mikulaša nasiliły się. Z tego powodu Sloup stał się jednym z celów kampanii odwetowej w 1444 roku, lecz oblężenie okazało się bezskuteczne. Jako iż Mikulaš nie zrezygnował z wrogości wobec Łużyc nawet po negocjacjach pokojowych, w 1445 roku pod zamek ponownie podeszły wojska łużyckie, tym razem wspierane przez litoměřicki landfryd. Po trzymiesięcznym oblężeniu wygłodniała załoga poddała się, a zamek został spalony. Mikulaš musiał zobowiązać się do nieodnawiania go, lecz obietnicy tej nie dotrzymał. Zmarł w 1455 roku, a jego synowie Jan i Fridman sprzedali Sloup Vilémovi z Illburka.
   W  1471 roku Berkowie z Dubé zamek wykupili i w rękach różnych przedstawicieli tego rodu doczekał on do okresu wojny trzydziestoletniej. Nie był już jednak wówczas siedzibą rodu, gdyż w drugiej połowie XVI wieku Berkowie zbudowali w pobliżu nową, wygodniejszą rezydencję. Ostatecznym ciosem dla starego zamku było jego zajęcie i spalenie przez wojska szwedzkie w 1639 roku. W ciągu następnych stu lat na Sloupie mieszkało jeszcze kilkoro pustelników, którzy w znacznym stopniu zmodyfikowali zamkowe pomieszczenia. W 1785 roku dekretem cesarza Józefa II pustelnia została zlikwidowana, a dawny zamek na zawsze porzucony.

Architektura

   Zamek Sloup wzniesiono na olbrzymiej, samotnej skale przy wsi o tej samej nazwie. Dzieło natury w postaci pionowych skarp o wysokości 33 metrów oraz pobliskich jezior zapewniło mu doskonałą ochronę, dlatego nie było potrzeby wznoszenia muru obwodowego. Większość zabudowy wyciosano w skałach lub usytuowano na górnej skalnej półce, mierzącej na dłuższej osi 90 metrów i 55 na linii północ – południe. Wejście do niej prowadziło poprzez wąską rozpadlinę po stronie wschodniej w której umieszczono schody. Na szczycie większość pierwotnej zabudowy była zapewne drewniana, lecz część pomieszczeń wykuto w skałach. Pomniejsze szczeliny i rozpadliny wymoszczono drewnianymi kładkami, wykuto także korytarze na kształt podobny do obronnych galerii. Większa gęstość zabudowań znalazła się po północnej stronie skały, w pobliżu studni. Teren ten znajdował się jeszcze o 8 metrów wyżej niż pozostała część skalnej platformy. Niestety obecnie ciężko stwierdzić które z nich są pierwotne, a które efektem przekształceń XVII-wiecznych pustelników. Na północy, w pobliżu niskiego, mniejszego bloku skały, usytuowano furtę prowadzącą do małego, zapewne otoczonego palisadą lub częstokołem dziedzińca.

Stan obecny

   Sloup stanowi dziś jeden z ciekawszych zabytków spośród tzw. skalnych zamków, choć niestety nie ma możliwości na pewne odróżnienie oryginalnych, średniowiecznych modyfikacji skalnego bloku od tych przeprowadzony w XVII wieku, już po upadku zamku. Co więcej na szczycie posadowiono barokową kaplicę oraz nowożytny budynek. Sloup udostępniony jest odpłatnie dla zwiedzających od kwietnia do października, jednak w każdy dzień tygodnia oprócz poniedziałków otwarty jest tylko od maja do września. W każdy dzień włącznie z poniedziałkami Solup dostępny jest od czerwca do sierpnia w godzinach 9.00-17.00.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Dodatky, Praha 2002.

Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Severni Cechy t.III, Praha 1989.