Historia
Osada Slavkov pierwotnie zwana Louka (niem. Lagau), po raz pierwszy pojawiła się w źródłach pisanych w 1305 roku, jako własność Buška z Louky („Busco de Laukka”). W 1311 roku zwrócił się on do opata Dětřicha z klasztoru Zlatá Koruna o pozwolenie na budowę w Slavkovie kaplicy, którą dwa lata później konsekrował biskup Přibyslav. W 1362 roku kaplica ta została podniesiona do rangi kościoła parafialnego. Miejscowe dobra prawdopodobnie podlegały możnemu rodowi Rožmberków, a właściciele zamku byli ich lennikami – manami. W 1405 roku jeden z potomków Buška, niejaki Jan, został wspomniany jako burgrabia na zamku Rožmberk.
W drugiej połowie XV wieku kolejnymi właścicielami Slavkova byli Odolenowie z Komařic, a następnie kilku przedstawicieli niższej szlachty, którzy w XVI wieku dokonali renesansowej przebudowy zamku. W 1584 roku Slavkov zakupił możny Vilém z Rožmberka, po którego śmierci w 1592 roku, jego młodszy brat Petr Vok z Rožmberka sprzedał wieś z zamkiem swemu osobistemu lekarzowi. Ten jednak wkrótce zmarł bezpotomnie, a majątek przypadł prawem kaduka cesarzowi Rudolfowi II. Władca w 1599 roku przekazał Slavkov Václavowi Berkowi z Dubé. Ostatnim prywatnym właścicielem zamku było miasto Český Krumlov, które Slavkov nabyło w 1607 roku od Melichara Kolkreitara z Kolkreitu za 11 000 kop miśnieńskich groszy.
W latach 1800-1801 miała miejsce neogotycka przebudowa zamku. Do gotyckiej kaplicy dostawiono wówczas nawę, a sąsiednią wieżę przekształcono w dzwonnicę. W 1817 roku po niszczycielskim pożarze obniżono o jedną kondygnację (prawdopodobnie drewnianą) budynek mieszkalny. Na dawnym zamku funkcjonowała wówczas szkoła i plebania. Pod koniec XIX stulecia szkołę przeniesiono do nowego budynku, a dom na terenie zamku stał się własnością Kościoła. Gdy zakończyła się druga wojna światowa i wysiedlono niemieckojęzyczną ludność, zabudowania zamkowe do 1989 roku przejęło państwo.
Architektura
Główny i prawdopodobnie najstarszy element zamku, czyli wieżę z przełomu XIII i XIV wieku, wzniesiono na planie kwadratu o wymiarach około 9 × 9 metrów. Grubość jej murów z łamanego kamienia przekraczała 2 metry. Wnętrze dzieliło się na częściowo zagłębione w gruncie przyziemie, wysoki parter i dwa piętra. Wzorem innych budowli tego typu wieża zapewne zwieńczona była drewnianą lub szachulcową nadbudową o funkcji obronnej. Pierwotne wejście znajdowało się na trzeciej kondygnacji, w ostrołucznym portalu osadzonym kilka metrów nad poziomem gruntu. Suterena i druga kondygnacja w średniowieczu nie były oświetlane żadnymi oknami, a dwa górne piętra jedynie wąskimi, rozglifionymi do wnętrza otworami szczelinowymi. Z tego powodu wieża raczej nie pełniła stałej funkcji mieszkalnej, lecz była bergfriedem.
W XIV wieku zasięg zamku wyznaczał kamienny mur obronny, prawdopodobnie o nieregularnym rzucie z zaoblonymi narożnikami. W jego obrębie znalazła się wieża i zabudowa mieszkalno-gospodarcza. Po zachodniej stronie wieży znajdował się budynek mieszkalny z którego piętra zwodzona kładka prowadziła do ostrołukowego portalu na piętrze wieży (możliwe również, iż do portalu wieży początkowo wiodły zewnętrzne drewniane schody lub drabina, gdyż najstarszym zachowanym do dziś elementem późnogotyckiego budynku jest zachodnia ściana, która mogła być odcinkiem pierwotnego muru obwodowego zamku). Uzupełnieniem rycerskiego sioła była zabudowa gospodarcza po stronie południowej i kaplica św. Bartłomieja we wschodniej części kompleksu, do której przylegał na północnej stronie aneks zakrystii. Nad nim znajdowało się oratorium, które jeszcze w XVI wieku było połączone krytym gankiem z wieżą.
Gotycka kaplica była prostokątną w planie budowlą bez wyróżnionego zewnętrznie z bryły prezbiterium, zwieńczoną wewnątrz sklepieniem krzyżowo-żebrowym osadzonym w trzech przęsłach. Po stronie zachodniej we wnętrzu kaplicy znajdowała się empora. Żebra sklepienne połączono zwornikami w kształcie pięciolistnej róży, symbolu herbowego Rožmberków. Przystawiony po stronie północnej aneks zakrystii składał się z dwóch części, z których węższą zachodnią można interpretować jako klatkę schodową na wspomniane górne oratorium. Być może aneks pełnił także funkcję mieszkalną dla kapłana. Wewnątrz przykryto go sklepieniem kolebkowym, o ostrołukowej formie w przyziemiu. W XV wieku kaplica została powiększona o wschodnią dobudówkę, a na północ od świątyni dostawiono nowy podłużny, sięgający muru obwodowego budynek, być może nowe mieszkanie księdza.
Stan obecny
Do czasów współczesnych zachował się zamkowy budynek mieszkalny, wieża i przebudowana na kościół dawna kaplica. Zarówno budynek jak i kościół na skutek gruntownych przekształceń zatraciły pierwotne cechy stylowe. W kościele zachowało się jedynie jedno przęsło oryginalnego sklepienia krzyżowo-żebrowego w prezbiterium i zakrystia, a z pierwotnej konstrukcji budynku przetrwała tylko jedna ściana muru obwodowego. Reszta pochodzi z okresu renesansowej przebudowy i jest poprzebijana nowożytnymi już oknami. W lepszym stanie znajduje się wieża z widocznym pierwotnym portalem wejściowym i wąskimi, szczelinowymi oknami. Jej nowożytnym dodatkiem jest najwyższa kondygnacja, która zapewne zastąpiła piętro o konstrukcji szachulcowej. Zamek znajduje się obecnie w rękach prywatnych.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Anderle J., Brych V., Chotěbor P., Durdík T., Fišera Z., Procházka Z., Rykl M., Slavík J., Svoboda L., Úlovec J., Encyklopedie českých tvrzí, t. 3, Praha 2005.
Chotěbor P., Kroupa P., Rykl M., Středověké sídlo ve Slavkově u Českého Krumlova, „Archeologia Historica”, 15/1990.
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Jižní Čechy, t. V, red. Z.Fiala, Praha 1986.
Menclová D., České hrady, Praha 1972.
Záruba F., Počátky šlechtických hradů v Čechách, Plzeň 2025.