Skalná – zamek Vildštejn

Historia

   Zamek został założony bardzo wcześnie, już około 1200 roku, na ziemiach zdobytych przez Adalbertusa, jednego z chebskich ministeriałów, założyciela późniejszego rodu Nothaftów. Pierwsza pisemna wzmianka o zamku pojawiła się w źródłach pisemnych w 1224 roku, gdy z Vildštejna pisał się Gerold, a rok później Wojciech Nothaft. Ród ten siedział na zamku aż do końca XIII stulecia, a następnie Vildštejn przejął ich krewny, Rüdiger ze Sparneck, który od 1349 roku posiadał go na zasadzie lenna królestwa czeskiego, przyjętego od Karola IV. Późniejsi właściciele często się zmieniali, byli to Rabovie z Mechelsgrünu, Rudolf i Fridrich z Ramberka, w latach 1412 – 1439 rodzina Frankengrünerów oraz na krótko Albert Šlik. Ten ostatni sprzedał zamek Gummerauerom, w czasach których w 1452 roku Vildštejn został zdobyty i spalony przez wojska króla Jerzego z Podiebradów. Gummerauerowie odbudowali później swą siedzibę i jednocześnie dokonali jej gotyckiej przebudowy. Dzierżyli zamek do 1521 roku, kiedy to na drodze koligacji małżeńskich znów przejęli go Šlikowie. Dziesięć lat później Albrecht Šlik sprzedał majątek za 7000 sztuk złotych Volfovi z Viršperku. Nowi właściciele znani byli z brutalności i siłowego rozwiązywania konfliktów, a w te popadali zarówno z mieszczanami z Chebu, jak i ze swymi sąsiadami, przez co Vildštejn był celem paru odwetowych, zbrojnych wypraw. Ostatecznie w 1596 roku Kašpar Viršperk został schwytany i uwięziony, najpierw w Chebie, a następnie na zamku praskim. Skazano go na utratę majątku i grzywnę w wysokości 6000 sztuk złota. Zmarł w 1607 roku, a zamek kupili Trautenberkowie, którzy dzierżyli go aż do końca XVIII stulecia. Z czasem średniowieczny zamek przestał odpowiadać ich wymogom i wznieśli oni w 1783 roku na podzamczu nowożytny pałac. Stara budowla przestała wówczas pełnić funkcję rezydencji szlacheckiej i od 1843 roku miejscowi mieszczanie używali jej jako słodowni. W drugiej połowie XX wieku zarówno zamek, jak i pałac popadły w zaniedbanie. Pierwsze prace renowacyjne rozpoczęto w 1985 roku.

Architektura

   Romański zamek wzniesiono na granitowym, skalnym cyplu po zachodniej stronie osady, ponad głęboką doliną potoku wpadającego do Elstery. Całe założenie składało się z oddzielonego przekopem od miasta podzamcza oraz z zamku górnego, zabezpieczonego drugą fosą, ponad którą pierwotnie przerzucono drewniany most łączący się z podzamczem. Most ten prawdopodobnie nie był zwodzony, ponieważ nie posiadał niszy do jego schowania po podniesieniu (mosty zwodzone zaczęły na terenie Czech funkcjonować od połowy XIII wieku).
   Zamek górny zajmował niewielki obszar  wyznaczony przez biegnące po krawędzi wzniesienia mury obwodowe na południu i ciąg zabudowy na północy. Wspomniany most prowadził do usytuowanej w południowo – wschodnim narożniku bramy, chronionej przez usytuowaną zaraz obok (po stronie północnej) wysoką, czworoboczną (lekko nieregularną w planie) wieżę o długości boków dochodzącej prawie do 10 metrów i wystającej przed obwód murów. Jej solidne mury miały aż 3,5 metra grubości. Portal bramny był dość szeroki i umożliwiał w razie konieczności przejazd wozu, choć sam dziedziniec był niewielki, szczególnie po gotyckiej rozbudowie. Najstarszy budynek mieszkalny umieszczono naprzeciwko bramy, w narożniku północno – zachodnim. W przyziemiu zwieńczony był czterema krzyżowymi polami, opartymi na środkowej kolumnie. W narożniku północno – wschodnim, tuż obok wieży usytuowano natomiast kaplicę, której apsyda wystawała przed obwód obronny w kierunku fosy. Za nią znajdowała się prostokątna nawa, początkowo zwieńczona płaskim, drewnianym stropem, następnie przez dwa pola sklepienia krzyżowego i oświetlona od północy dwoma oknami, z których niższe i wyższe wychodziło na zachodnią emporę. Ponieważ teren po tej stronie gwałtownie opadał, pod kapicą (podobnie jak na zamku praskim) była jeszcze piwnica z prostokątną niszą w apsydzie i wejściem, częściowo wykutym w skale, w południowej ścianie. Z wysokiej kaplicy przechodziło się do niższego budynku w miejscu załamania muru, za którym znajdował się wspomniany już pałac.
   Przebudowa gotycka doprowadziła do przekształcenia romańskiego pałacu, z którego pozostały jedynie dolne części murów. Zabudowaniu uległa wówczas także południowa część dziedzińca, zmniejszając i tak niewielką wolną przestrzeń.

Stan obecny

   Zachowana do dzisiaj forma zamku jest wynikiem przekształcenia budowli romańskiej w okresie gotyku i w XVI stuleciu oraz w czasach nowożytnych. Znajduje się obecnie w rękach prywatnego właściciela, który po przeprowadzeniu renowacji udostępnia go zwiedzającym. Na zamku funkcjonuje nieduże muzeum i restauracja, organizowane są również okolicznościowe imprezy, zarówno prywatne, jak i ogólnodostępne.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Zapadni Cechi t.IV, Praha 1989.
Menclová D., České hrady, Praha 1972.