Historia
Zamek został ufundowany przez ród Schenków (łac. Pincerns) zapewne już przed połową XIII wieku. Rodzina ta przybyła z terenów Austrii około 1226 roku i zaczęła służyć czeskim i morawskim władcom, co pozwoliło jej wznieść jeden z najstarszych murowanych zamków na terenie Moraw. Przedstawiciele Schenków pełnili różne funkcje i sprawowali urzędy, między innymi na zamkach Vranov, Bítov, czy Děvičky. Šenkenberk dzierżyli do początku XIV wieku, kiedy wymarli. Od 1325 do 1349 roku na zamku siedział niejaki Jindřich, następnie około 1361 roku jego potomkowie, a po ich wymarciu Šenkenberk przypadł margrabiemu morawskiemu. W 1406 roku margrabia Jošt (Jodok) sprzedał go wraz z Novým Hrádkiem Přechovi z Kojetic, a od 1420 roku oba dzierżył małżonek córki Přecha, austriacki szlachcic Oswald z Eytzingu. Był on ostatnim znanym właścicielem, gdyż jeszcze przed połową XV wieku zamek zanikł. Ślady spalenizny wskazywałyby, iż jego upadek miał gwałtowny przebieg i mógł być związany z wojnami husyckimi.
Architektura
Zamek Šenkenberk usytuowano na skalistym wzgórzu, w zakolu płynącego wąską dolinką potoku, połączonego z utworzonym później stawem Vlkov po południowej stronie. Cyplowata forma terenu na którym wzniesiono zamek zapewniała mu ochronę stromymi zboczami z trzech stron: od północy, zachodu i południa. Spłaszczony fragment terenu po stronie wschodniej wykorzystano do rozlokowania gospodarczego podzamcza, być może nawet dwuczęściowego, podczas gdy rdzeń zamku zajął najbezpieczniejszą lokalizację na skraju cypla.
Podzamcze miało w planie kształt zbliżony do trapezu o wymiarach 86 x 76 metrów. Od strony wjazdowej, wschodniej, poprzedzone było poprzecznym przekopem o szerokości 9 metrów i głębokości 1,5 metra. Mniej więcej pośrodku terenu podzamcza znajdowało się podłużne obniżenie, które pierwotnie być może służyło za drugą fosę i dzieliło jego teren na dwie części. Możliwe również, że wgłębienie to powstało w drugim, późniejszym etapie rozbudowy zamku, a początkowo dziedziniec podzamcza stanowił jedną dużą przestrzeń. Jego gospodarcza zabudowa najpewniej była drewniana lub o konstrukcji mieszanej kamienno-drewnianej.
Zamek górny od podzamcza oddzielał szeroki na 20 metrów przekop, zamknięty od północy i południa ziemnymi nasypami. Jego głębokość wahała się od 3,5 do 5 metrów. Plan zamku miał formę trapezu o wymiarach 29,5 x 18,5 x 32 metry, otoczonego obwodem murów obronnych o grubości od 1,5 do 2,1 metra. Jedynie na wschodzie kurtyna muru osiągnęła aż 3,5 metra grubości i prawdopodobnie miała tam formę ściany tarczowej. Wjazd znajdował się w północnej części i możliwy był dzięki długiemu, zapewne w części zwodzonemu mostowi, który prowadził na teren szerokiego międzymurza, czy też drugiego podzamcza. Jego zewnętrzny mur otaczał rdzeń zamku od północy i zachodu. W późniejszym okresie wjazd został dodatkowo poprzedzony przedbramiem o kształcie zbliżonym do trójkąta, ze ściętym czołowym narożnikiem. Z niego furta prowadziła na północne międzymurze i dalej na górny dziedziniec.
Zabudowa rdzenia zamku była bezwieżowa i schowana za murem tarczowym. Tworzyły ją dwa skrzydła mieszkalnych budynków, ułożone na kształt litery L, a więc prostopadle do siebie. Przystawiono je do muru obronnego od strony południowej i wschodniej. Ze względów obronnych zapewne nie przewyższały kurtyn i przynajmniej w części czołowej pozostawiać musiały w ich koronie miejsce na chodnik straży. Taka forma nawiązywała do austriackiego budownictwa naddunajskiego. Była też typowa dla wczesnych zamków morawskich, charakteryzujących się obroną opartą na obwodzie murów, a nie na wieżach.
Stan obecny
Obecnie oprócz nierówności terenu, będących pozostałościami po dawnych obwarowaniach ziemnych, widoczny jest fragment muru w północnej części zamku i murowane relikty rdzenia warowni. Po dawnym murze tarczowym pozostał jedynie masywny wał, zapewne kryjący pod warstwą ziemi gruz z zawalonej budowli. Wstęp na teren zalesionego wzgórza jest wolny. Dojść do niego można zielonym szlakiem turystycznym ze wsi Šumná lub z ulokowanego po przeciwnej stronie miasteczka Olbramkostel, gdzie zachował się kościół z późnoromańską wieżą i gotyckim prezbiterium.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Jižní Morava, t. I, red. Z.Fiala, Praha 1981.
Plaček M., Hrady a zámky na Moravě a ve Slezsku, Praha 1999.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí, Praha 2001.