Sedlčany – kościół św Marcina

Historia

   Kościół św. Marcina w Sedlčanach został zbudowany w latach 1270-1280. W XIV wieku z inicjatywy możnego rodu Rožmberków dokonano jego przebudowy. Prace te rozpoczęto w 1374 roku, a w ich efekcie powstało nowe prezbiterium z zakrystią. W XVI stuleciu elewacje kościoła pokryto sgraffiti. W okresie wojny trzydziestoletniej, w 1645 roku, świątynię splądrowała szwedzka armia  generała Lennarta Torstenssona. Przez to w trakcie renowacji wewnętrzne wyposażenie budynku zostało zastąpione nowym, barokowym. W 1802 roku spłonęła późnogotycka dzwonnica, która po naprawie osiągnęła dzisiejszą formę. W 1817 roku pomieszczenie nad zakrystią przekształcono w kaplicę, z której do prezbiterium przebito dwa okna. Wzniesiono także od zachodu kruchtę, do której przeniesiono oryginalny portal z nawy. W latach 1862-1864 kościół został poszerzony o północną pseudogotycką nawę boczną. Nieco wcześniej usunięto zaniedbane i zrujnowane mury wokół kościoła, a fosę zakopano. Na przełomie XIX i XX wieku zrekonstruowano maswerki i witraże okienne, a w 1913 roku odkryto średniowieczne freski w prezbiterium. Po udokumentowaniu zostały one niestety jeszcze raz zamalowane. Ich ponownej renowacji dokonano w 2014-2015 roku.

Architektura

   Kościół w XIV wieku osiągnął formę jednonawowej budowli, orientowanej względem stron świata. Składał się z prostokątnej w planie nawy o szerokości 11 metrów oraz nieco węższego (7 metrów), także prostokątnego prezbiterium po stronie wschodniej. Jego wysokie na 9 metrów ściany wzmocniono od południa i wschodu przyporami, a od północy zabezpieczono usytuowaną tam zakrystią. Zakrystia otrzymała dwie kondygnacje, przy czym górna służyła za skarbiec na cenne naczynia liturgiczne, szaty kościelne, czy miejskie przywileje. Wysokie, ostrołukowe okna przebito w prezbiterium jedynie od wschodu i południa, co pozostawiało północną ścianę wolną na polichromie. Zarówno zakrystia jak i prezbiterium zostały zwieńczone sklepieniami żebrowymi, w większości krzyżowymi, a jedynie nad ołtarzem posiadającymi bardziej urozmaiconą formę. Ponad prezbiterium zostały one spięte ozdobnymi zwornikami.
   Kolejnym elementem była smukła, czworoboczna wieża, usytuowana przy nawie po stronie północno – zachodniej. Oryginalnie jej okna posiadały wczesnogotyckie zwieńczenia w postaci trójliści, a górną konygnację zaopatrzono w krenelaż. Na poziomie piętra łączyła się ona z emporą w zachodniej części nawy, podpartą czworobocznymi, granitowymi filarami tworzącymi trzy ostrołukowe arkady i przykrytą sklepieniem krzyżowo – żebrowym. Nawa posiadała pierwotnie płaski, drewniany strop. Łącznie długość świątyni osiągnęła przeszło 20 metrów.
   Pierwotnie kościół otoczony był murem obronnym zaopatrzonym w nadwieszane baszty (bartyzany) i kryty chodnik dla obrońców w koronie. Przed murem przekopana została sucha fosa. Zapewne funkcje obronne pełniło również szachulcowe lub drewniane poddasze ponad nawą i prezbiterium. Na rycinie Jana Willenberga widoczne są również dwie narożne, nadwieszane wieżyczki nad prezbiterium.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Umělecné památky Čech, Moravy a Slezska, red. Poche E., t. I-IV, Praha 1977-1982.
Strona internetowa mesto-sedlcany.cz, Gotický kostel sv. Martina.
Strona internetowa wikipedia.org, Kostel svatého Martina (Sedlčany).