Historia
Zamek Šaumburk został zbudowany po 1272 roku, kiedy to biskup ołomuniecki Bruno z Schauenburgu zamienił osadę Žopy na wsie Zubrice i Polom, w pobliżu których znajdowała się góra „bardzo dogodna do budowy zamku”. Prace budowlane już w 1275 roku były na tyle zaawansowane, iż mieszkał w nim burgrabia Mikuláš z Choryně. Po wzniesieniu Šaumburk służył jako centrum administracyjne i obronne zachodniej części miejscowych biskupich dóbr. Nazwa zamku pochodziła od rodowej siedziby biskupa Brunona w jego ojczystej Saksonii.
W okresie zamętu i niepokojów po śmierci króla Przemysła Ottokara II i zgonie biskupa Bruna w 1281 roku, zamek został zniszczony i czasowo opuszczony. Odbudowę sfinansowano około 1307 roku, przy czym przeprowadzone wówczas prace były na tyle rozległe, że zamek określono w dokumentach jako nowy. Ostatni zapis źródłowy o zarządzającym nim burgrabim odnotowany został w okresie 1320-1325. Później zamek zaniknął, być może z powodu zbyt dużych rozmiarów i kosztownej konserwacji. W połowie XIV wieku zastąpiono go pobliskim, ale mniejszym Novym Šaumburkiem.
Architektura
Zamek usytuowany został w północnej części kulminacji podłużnego i rozległego wzniesienia, od wschodu, północy i zachodu chronionego wysokimi i stromymi zboczami. Na północnym – wschodzie opadały one ku dolinie rzeki Juhyně, a na północy ku osadzie Lhota, przed którą znajdował się jeszcze cypel, zajęty później przez zamek Novy Šaumburk. Od zachodu ze wzgórzem zamkowym sąsiadował nierówny, niżej położony teren, rozorany licznymi jarami ze strumieniami spływającymi z Gór Hostyńskich. Jedyny nie chroniony naturalnym ukształtowaniem terenu odcinek znajdował się od południa, od strony połączenia wzgórza zamkowego z masywem Gór Hostyńskich.
Zamek w planie miał kształt zbliżony do prostokąta o wymiarach 120 x 50 metrów, co stawiało Šaumburk pośród najrozleglejszych morawskich zamków. Wjazd na jego teren umieszczono w krótszej kurtynie południowej, poprzedzonej szerokim na 25 metrów i głębokim na 7 metrów przekopem, a przed nim rozbudowanym przedbramiem, zakręcającym przed zamkiem w kierunku wschodnim. Przypuszczalnie zewnętrzną strefę obrony zamku stanowiły dodatkowe obwarowania w postaci drewnianej palisady lub częstokołu. Brama mogła być umieszczona albo w wysuniętej przed obwód prostokątnej w planie budowli o wieżowym charakterze, albo w kurtynie muru, czy też w mniejszej czworobocznej wieżyczce bliżej wschodniego narożnika. Niewykluczone też, że funkcjonowały dwa wjazdy: mniejszy dla pieszych i większy dla wozów. W przekopie odnaleziono pozostałości drewnianego mostu, który prowadził do bramy.
Układ zabudowy wewnątrz murów obwodowych nie został dokładnie rozpoznany. Jego poznanie dodatkowo utrudnia fakt czasowego opuszczenia zamku i późniejszej odbudowy, która nie musiała powtarzać pierwotnego układu. Z pewnością północno – zachodni kraniec zamku, najbardziej oddalony od bramy wjazdowej, zajmował poprzecznie usytuowany pałac o szerokości 10 metrów. Być może miał on formę w kształcie litery L, zachodząc na zachodnią stronę murów obwodowych. Jego okna wyposażone były w piaskowcowe ościeża o trójlistnych zamknięciach, odnaleziono również fragmenty portalu wejściowego. Dalsza zabudowa przystawiona była do wschodniej i zachodniej kurtyny murów. Zapewne z powodu braku podzamcza pełniła ona funkcje gospodarcze i pomocnicze. Bardzo możliwe, iż rozległy teren zamku podzielony był pierwotnie poprzecznymi murami, wydzielającymi mniejsze dziedzińce. Najpewniej zamek pozbawiony był wieży głównej, choć prac budowlanych prawdopodobnie nigdy nie ukończono i nie wiadomo jakie były pierwotne plany.
Stan obecny
Zamek nie przetrwał do czasów współczesnych. Na jego terenie rośnie obecnie las, pośród którego widoczne są niewielkie relikty murów obronnych i dawnych zabudowań, w tym fragmenty ościeży okien i portali. Czytelny jest ziemny wał i rów dawnej suchej fosy, którą obecnie przebiega ścieżka. Do Šaumburku prowadzi zielony szlak turystyczny z miejscowości Podhradní Lhota.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Severní Morava, t. II, red. Z.Fiala, Praha 1983.
Plaček M., Hrady a zámky na Moravě a ve Slezsku, Praha 1999.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí, Praha 2001.