Roudnice nad Labem – klasztor augustiański

Historia

   Gotycki kościół Narodzenia Panny Marii został wzniesiony wraz z klasztorem augustianów z inicjatywy biskupa praskiego Jan IV z Dražic, na miejscu dawnego kościoła romańskiego, który został włączony do nowego kompleksu jako zakrystia. Wraz z przeprowadzoną w 1333 roku fundacją, biskup postanowił włączyć roudnicką parafię do klasztoru. Prezbiterium kościoła Narodzenia Marii Panny zostało konsekrowane w 1340 roku, a dalsza budowa klasztoru trwała do lat 60-tych XIV wieku. Pierwszy etap budowy nadzorowany był przez awiniońskiego mistrza Wilhelma, budowniczego między innymi gotyckiego mostu w Roudnicy. Do momentu śmierci fundatora zdołano wznieść także wschodnie skrzydło klauzury z krużgankiem, kapitularzem i zakrystią (przekształconą ze starszego, romańskiego kościoła) oraz zaczęto budować trójnawowy korpus. W okresie rządów kolejnego biskupa, Arnošta z Pardubic (1343-1364), który był wielkim dobroczyńcom augustiańskiego zakonu, ukończono prace nad korpusem nawowym kościoła i zabudowaniami klauzury oraz krużgankami. Wiadomo, iż w 1352 roku Arnošt zezwolił braciom roudnickim na podzielenie dormitorium na mniejsze cele, zapewniając mnichom większą prywatność.
   W 1421 roku najad husycki zniszczył zabudowania konwentu, lecz kościół znajdował się w rękach katolików aż do 1467 roku, kiedy to został przekazany utrakwistom. W 1676 roku pożar spowodował wielkie zniszczenia budowli, natomiast w latach 1725–1734 kościół i zabudowania klauzury przebudowano w stylu barokowym. Ich ostatnia poważna naprawa miała miejsce w 1938 roku.

Architektura

   Gotycki kościół został wzniesiony jako trójnawowa bazylika o szerokim korpusie nawowym i wydłużonym prezbiterium z pięciobocznym zamknięciem od wschodu. Prezbiterium tej formy charakterystyczne było dla kościołów klasztornych, muszących pomieścić boczne stalle dla mnichów. Zachodnią część świątyni zwieńczono dwoma czworobocznymi wieżami. Zarówno korpus nawowy jak i prezbiterium opięto licznymi, wysokimi przyporami i przepruto dużymi, ostrołukowymi oknami. Ich wnętrza przykryto sklepieniami krzyżowo – żebrowymi.
   Od strony południowej do chóru przylegała przesklepiona krzyżowo – żebrowo zakrystia, będąca pierwotnie romańskim kościołem (pozostała z niego południowa i zachodnia ściana). W jej górnym piętrze umieszczone zostało armarium, czyli podręczny księgozbiór, udekorowany w latach 1410-1420 ściennymi polichromiami. Z korpusem nawowym sąsiadowały natomiast cztery skrzydła gotyckich, pokrytych ściennymi polichromiami krużganków, otaczających wewnętrzny wirydarz i zapewniających komunikację z zabudową klauzury. Spośród niej najważniejsze i najstarsze było skrzydło wschodnie, ciągnące się od zakrystii w kierunku południowym. W jego wnętrzu mieścił się między innymi kapitularz – sala zebrań i obrad społeczności mnichów. Miał on trzy przęsła zwieńczone sklepieniem krzyżowo – żebrowym, opadającym na konsole pokryte rzeźbioną dekoracją roślinną i maszkaronami. Dwuprzęsłowa sala na południe od kapitularza mogła być fraternią, a piętro skrzydła wschodniego najpewniej mieściło dormitorium, początkowo o formie pojedynczej dużej sali z siennikami niepoprzedzielanymi ściankami działowymi.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Foltýn D., Sommer P., Vlček P., Encyklopedie českých klášterů, Praha 1998.

Umělecné památky Čech, Moravy a Slezska, red. Poche E., t. I-IV, Praha 1977-1982.
Strona internetowa wikipedia.org, Kostel Narození Panny Marie (Roudnice nad Labem).