Historia
Zamek Sommerburk został założony w pierwszych latach drugiej połowy XIII wieku, prawdopodobnie przez Smila z Lichtemburka, który pisał się z niego między 1262 a 1269 rokiem. Przypuszczalnie powstał w ramach akcji osadniczej wokół założonego w tym czasie miasta Havlíčkův Brod, po obdarowaniu majątkiem ziemskim rodu Ronovców. Smil zapewne na stałe nie mieszkał w Sommerburku, choć z racji wystawienia czterech dokumentów, musiał w nim dość często przebywać, zapewne w ramach doglądania majątku z bogatymi w srebro złożami.
W 1269 roku Smil zmarł, a Ronovec odziedziczył jego syn Jindřich, który w 1289 roku wystawił na zamku przywilej. Po śmierci Jindřicha zamek odziedziczył jego najmłodszy syn Čeněk, co udokumentowano w 1310 roku. Niedługo potem Čeněk zmarł bezdzietnie, przez co jego majątek, łącznie z zamkiem, przeszedł na jego bratanka Hynka Žlebskiego. W 1345 roku Hynek dokonał z królem Janem Luksemburskim zamiany Ronoveca na Poděbrady i jeszcze w tym samym roku zamek z nadania władcy otrzymał ród panów z Lipy. W 1362 roku Čeněk z Lipy, jego syn Jindřich oraz Čeněk Krušina z Lichtemburka, sprzedali ronoveckie dobra Ješkowi ze Zlíchova, przodkowi Andělów z Ronovca, którzy najpewniej byli już właścicielami zamku do końca jego istnienia. Po śmierci Ješka, około 1392 roku na zamku mieszkali jego synowie Jan i Petr, mający z powodu popadnięcia w długi nielegalnie bić na Sommerburku fałszywe monety.
Losy zamku w XV wieku nie były obiektem zainteresowania kronikarzy, nie wystawiano też w nim dokumentów, które przetrwałyby późniejsze zawieruchy dziejowe. Podczas wojen husyckich lub późniejszych wojen czesko – węgierskich prawdopodobnie zamek nie był już zamieszkiwany i najwyraźniej popadł w ruinę. Po raz ostatni wspomniany został w 1406 roku. W 1544 roku dokumenty opisywały go jako opuszczony i zniszczony.
Architektura
Zamek został założony na niewysokim cyplu nad strumieniem Břevnickim, opływającym jego podstawę od północy i zachodu, na terenach w XIII wieku jeszcze słabo zasiedlonych. Posiadał typowy, dwuczęściowy układ, składający się z położonego na południowym – wschodzie podzamcza i oddzielonego od niego przekopem po stronie północno – zachodniej, usytuowanego w narożniku cypla zamku górnego. Główna droga dojazdowa do zamku musiała wieść od jedynej nie zabezpieczonej zboczami strony południowo – wschodniej.
Podzamcze miało kształt zbliżony do połowy owalu. Jego ochronę zapewniał półkolisty ziemny wał oraz fosa, która mogła być napełniana wodą pochodzącą z leśnych strumieni i pobliskiego stawu. Obwałowania przebiegały łukiem w poprzek cypla i skręcały w stronę zamku górnego po stronie zachodniej. Pozostałe obwarowania oraz zabudowa wewnętrzna zapewne została wzniesiona wyłącznie w konstrukcji drewnianej. Były to oczywiście budowle typowo gospodarcze i pomocnicze, takie jak stajnie, chlewy, spiżarnie, czy domy służby.
Zamek górny otrzymał w planie formę zbliżoną do kwadratu, z powodu braku miejsca na cyplu, ze ściętym narożnikiem zachodnim. Dziedziniec otaczał główny obwód muru obronnego o grubości poniżej 2 metrów oraz zewnętrzny mur parchamu, który mógł nie nachodzić na stronę południowo – zachodnią. Prawdopodobnie międzymurzem tym biegła droga wjazdowa, która po pokonaniu usytuowanego na południu mostu z podzamcza otaczała zamek od wschodu i zakręcając na północy osiągała budynek bramny z wjazdem na główny dziedziniec. Mur parchamu miał także otwór bramny, czy też furtę od północy, gdzie mogła prowadzić alternatywa droga do zamku z pominięciem podzamcza, ułatwiająca komunikację z brzegiem strumienia.
Główną budowlą mieszkalną zamku była czworoboczna wieża lub budynek mieszkalny o wieżowym charakterze w narożniku północno – wschodnim. Ewentualnie mur obwodowy rdzenia zamku był na tyle wysoki, że narożny budynek oprócz dachu nie wystawał ponad jego koronę i nie miał formy wieżowej. Jeśli dominował nad parchamem, to mógł zapewniać obronę drogi dojazdowej z podzamcza. Kolejne mniejsze zabudowania dostawiono na dziedzińcu do zachodniego i wschodniego odcinka muru, przy czym budynek zachodni był podpiwniczony. Niewykluczone że został od wzniesiony w efekcie XIV-wiecznej rozbudowy zamku. Pośrodku dziedzińca funkcjonowała studnia.
Stan obecny
Do czasów obecnych z zamku zachowały się dolne partie murów północnego budynku, czy też wieży na zamku górnym oraz mniejsze relikty murów po stronie południowej i zachodniej, w tym piwnica domu zachodniego. O obwodzie głównego muru obronnego, zewnętrznego muru parchamu i murach budynku bramnego, świadczą głównie wybrzuszenia terenu i niewielkie murowane relikty, w części południowej (od strony dawnego podzamcza) o charakterze masywnego wału. Wstęp na teren Ronovca jest wolny, ale należy pamiętać, iż leży on z dala od szosy i terenów zabudowanych.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Východní Čechy, t. VI, red. Z.Fiala, Praha 1989.
Knápek A., Ronovec – 60 let průzkumů hradu, „Hláska. Zpravodaj klubu augusta sedláčka”, roč. 30, č. 2/2019.
Záruba F., Počátky šlechtických hradů v Čechách, Plzeň 2025.