Historia
Nazwa zamku Ronov (niem Ronburg, Ronberg) wskazywałaby, że ufundowany został przez członków możnego rodu Ronovców. W przekazach źródłowych pisali się oni często z Ronova, lecz dokładne ustalenia utrudnia mnogość zamków o tej nazwie. Przypuszczalnie Ronov koło Českéj Lípy powstał w drugiej połowie XIV wieku. Pierwsza bezsprzeczna informacja o zamku odnotowana została dopiero w 1429 roku, kiedy to należał do Berków z Dubé, braci Jaroslava i Jindřicha. Do Ronova koło Českéj Lípy odnosić się również mogła wzmianka z 1422 roku o kościele w niedalekim Mnichovie, gdzie plebanem był niejaki Jíra, „capellano de Ronow”.
W 1437 roku Ronov uzyskać miał Vilém z Illburka, który po okresie wojen husyckich rzekomo dokonać miał jego znacznej rozbudowy. Dzięki temu zamek mógł się stać miejscem silnie obwarowanym i bezpiecznym, lecz z powodu swej niedostępności także uciążliwym w zamieszkiwaniu. W 1444 roku przydać się to mogło w trakcie konfliktu rodu Vartemberków i ich sojuszników z miastami łużyckimi, kiedy to zbrojna wyprawa spustoszyła północne obszary Czech, ale Ronov nie został odnotowany w ówczesnych przekazach pisemnych w związku z tymi wydarzeniami i nie wiadomo, czy był bezpośrednio zagrożony. Pierwszy pewne pisemne powiązanie Viléma z Illburka z Ronovem odnotowane zostało dopiero w 1488 roku.
W XVI wieku majątek zamkowy za pośrednictwem spadkobierców Viléma II, syna Viléma z Illburka, przeszedł w ręce Kurcpachów z Trachenburka, następnie na rodzinę Malcánów z Pencelinu, a ostatecznie na Vartneberków. Prawdopodobnie już w połowie tamtego stulecia właściciele nie zamieszkiwali w nim, ale w wygodniejszej rezydencji w pobliskich Stvolínkach. Gdy w 1608 roku Alžběta z Vartenberka sprzedawała Stvolínky Adamowi Hrzánowi z Harasova, zamek był opisywany jako opuszczony. Po raz ostatni Ronov wykorzystała okoliczna ludność, by ochronić się przed Szwedami w trakcie wojny trzydziestoletniej. W okresie nowożytnej sztuki wojennej zrujnowany zamek nie był już żadną przeszkodą, przez co w 1643 roku został przez najeźdźców zdobyty i spalony.
Architektura
Zamek Ronov został założony na szczycie bazaltowego, samotnie uformowanego przez naturę wzniesienia o wysokości 551 metrów n.p.m. Przewyższało ono sąsiednie płaskie i lekko pagórkowate tereny aż o około 200 metrów. Stoki wzgórza z każdej strony nachylone były pod bardzo dużym kątem, dlatego dostęp prawdopodobnie możliwy był tylko pieszo. Poniżej szczytu funkcjonował budynek o długości 10 metrów i szerokości około 3-5 metrów, który być może pełnił rolę stajni. W nich można byłoby zostawić konie i wozy, a następnie stamtąd wąską, wijącą się wzdłuż wschodniego i południowego zbocza ścieżką, udać się do zamku.
Ronov miał w planie kształt zbliżony do trójkąta z najwęższym i najdłuższym narożnikiem skierowanym na południe. Mury obwodowe wydzieliły wewnętrzny dziedziniec, w którego północnej części znajdował się bazaltowy pagórek o wysokości około 5 metrów. Poprowadzono do niego poprzeczne mury, dzielące zamek na większe podzamcze na południu i mniejszą część mieszkalną na północy. Mur obwodowy z racji doskonałych naturalnych warunków terenowych nie był zbyt gruby, z kurtynami o szerokości od 0,8 do 1 metra. Jako głównego materiału budowlanego do obu partii użyto lokalnego łamanego bazaltu, dostępnego na miejscu w dużych ilościach. Rzadziej wykorzystywano miększy piaskowiec, zawsze opracowywany dłutem, służący głównie do tworzenia detali architektonicznych. Narożniki z nielicznymi wyjątkami wzmacniano większymi blokami bazaltu, lub ewentualnie pozostawiano nie wyróżnione. W murach pozostawiano otwory po wykorzystywanych w trakcie prac budowlanych rusztowaniach, a także otwory przeznaczone na belki stropowe.
Na podzamczu znajdowały się dwa budynki: podłużny dom w narożniku południowym oraz czworoboczna, nieregularna w planie wieża po stronie południowo – wschodniej, wyróżniająca się zaoblonym zewnętrznym narożnikiem. Miała ona 7 metrów długości i 5,6 metra szerokości. Służyła jako brama wjazdowa do zamku, zamykana wrotami blokowanymi ryglem osadzanym do otworu w murze. Droga nie prowadziło jednak wprost do jej południowo – wschodniej ściany, lecz omijała ją i po zakręcie wchodziła do wieży od północnego – wschodu. Zapewniało to dodatkową ochronę, dzięki otworowi strzeleckiemu umieszczonemu w bocznej ścianie wschodniej. Kolejny zakręt pod kątem prostym trzeba było wykonać we wnętrzu budynku.
Budynek mieszkalny w południowej części podzamcza miał w przyziemiu tylko jedno duże pomieszczenie, zwieńczone płaskim stropem i dostępne z dziedzińca od północy. We wschodniej ścianie, zwróconej w kierunku bramy, znajdowały się dwa otwory szczelinowe. Na piętrze były dwa pomieszczenia. Z północnego, zwróconego ku dziedzińcowi i oświetlanego jednym oknem, drzwi wiodły na zewnętrzny, drewniany ganek. Dodatkowo w wąskiej przedniej ścianie, naprzeciwko pierwotnego wejścia do górnej części zamku, znajdowała się kluczowa strzelnica, a obok niej 1 metr nad podłogą – drzwi, prawdopodobnie prowadzące do chodnika straży w koronie muru. W południowej części piętra budynku znajdowało się pomieszczenie mieszkalne, którego ściany i sufit wyłożono drewnianymi balami w celu lepszej akumulacji ciepła.
Zamek górny pierwotnie dostępny był z podzamcza furtą w zachodnim murze poprzecznym. Gdy w część tą, przy bazaltowym pagórku, wciśnięto dodatkowo budynek, wjazd prawdopodobnie przesunięto do wschodniego muru poprzecznego. Po stronie wschodniej w głównym murze obwodowym wzniesiono czworoboczną, otwartą od wewnątrz wieżę. Za nią w północnym narożniku stała wysoka wieża czworoboczna, a po stronie zachodniej z pierścienia obwarowań wystawała wieża podkowiasta. Dodatkowo przy wieży czworobocznej i kurtynie muru obronnego usytuowano mniejszy budynek. Przypuszczalnie główny, najstarszy dom mieszkalny zamku znajdował się na bazaltowej skale, gdzie dominował wysokością nad podzamczem i całym zamkiem górnym. Charakterystycznym elementem prawie każdej z wież było wysunięcie przed obwód murów obronnych, by umożliwić obronę skrzydłową. Schematu tego nie zastosowano w budynkach mieszkalnych, które były co prawda w niewielkim stopniu wysunięte, ale w sposób niewystarczający i bez strzelnic skierowanych na obszar wzdłuż kurtyn.
Północna wieża mieszkalna zamku górnego dostępna była z poziomu dziedzińca. W przyziemiu mieściła tylko jedno, ale stosunkowo duże okno, usytuowane w ścianie naprzeciwko wejścia, a więc skierowane na zewnątrz zamku. Piętro zajmowała jedna komnata z dużymi oknami na północy i wschodzie, połączona portalem z przejściem na koronę sąsiedniego muru obronnego. Drugie drzwi prowadziły na wychodzący na dziedziniec zewnętrzny ganek.
Stan obecny
Zamek do czasów współczesnych zachował się w postaci malowniczej ruiny, z widocznymi prawie wszystkimi pierwotnymi elementami zabudowań i fortyfikacji (nie licząc budowli na najwyższej skale, dostrzegalnej jedynie w nielicznych szczątkach muru). Oprócz murów obwodowych, do wysokości pierwszego piętra zachowała czworoboczna wieża mieszkalna, ruiny wieży podkowiastej, bramnej i budynku południowego (bez zawalonego narożnika południowo – zachodniego). Wstęp na teren zamku jest wolny. Niestety ruiny pozostają niezabezpieczone i zagrożone stopniową dalszą degradacją.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.
Gabriel F., Panáček J., Hrady okresu Česká Lípa, Praha 2000.
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Severní Čechy, t. III, red. Z.Fiala, Praha 1984.
Menclová D., České hrady, Praha 1972.