Rakovník – miejskie mury obronne

Historia

   Początki osady Rakovník sięgają pierwszej połowy XIII, a po raz pierwszy została ona wspomniana w źródłach pisanych w 1252 roku, jako siedziba sędziego. W okresie panowania Wacława II nabyła prawa miejskie, potwierdzone następnie przez Jana Luksemburskiego. Murowane fortyfikacje w Rakovníku wzniesiono dość późno, gdyż ich budowę rozpoczęto po 1516 roku, na miejscu wcześniejszych obwarowań drewniano – ziemnych, pomimo tego, iż prawo do ich budowy miasto otrzymało już w 1471 roku od Jerzego z Podiebradów. Najwcześniej przystąpiono do budowy najbardziej newralgicznych punktów – bram miejskich, a następnie zaczęto stopniowo wymieniać fortyfikacje na murowane. Prawdopodobnie prace nad nimi nigdy nie zostały ukończone. Ich budowa związana była z okresem wielkiej pomyślności i dobrobytu miasta, który został przerwany przez wojnę trzydziestoletnią. W jej trakcie Rakovník był kilkukrotnie ograbiany i pustoszony, co doprowadziło do tego, iż pod koniec XVII wieku miasto zostało niemal wyludnione. Okres upadku został przezwyciężony w XVIII wieku, wówczas już jednak późnośredniowieczne obwarowania były przestarzałe i niepotrzebne. Ostatecznie w większości zostały rozebrane do połowy XIX stulecia.

Architektura

   Obwarowania Rakovníka założono na planie wydłużonego na linii wschód – zachód wieloboku o wymiarach około 400 x 50 metrów z dwoma ściętymi narożnikami po stronie zachodniej oraz jednym ściętym narożnikiem po stronie południowo – wschodniej, gdzie usytuowany był kościół św. Bartłomieja. Trzonem obwarowań był mur miejski, wzmocniony otwartymi do wewnątrz basztami i poprzedzony od zewnątrz fosą. Po stronie północnej posadowiono go na ziemnym nasypie. Grubość muru w przyziemiu wynosiła 1,4 metra i zwężała się ku górze. Jego przedpiersie, jak widać na starych wedutach, zwieńczone było nieco już wtedy archaicznym krenelażem, a nie krytym gankiem dla obrońców. Baszty posiadały zadaszenia, nie wiadomo jednak, czy były one pierwotne, czy dobudowane w późniejszym okresie.
   Do miasta prowadziły cztery główne bramy w czworobocznych basztach bramnych i kilka mniejszych furt. Po stronie wschodniej umieszczono Bramę Praską, natomiast po stronie zachodniej funkcjonowała Brama św. Jana, a na południu Brama Lubenská. Najbardziej reprezentacyjną formę otrzymała położona po stronie północnej Brama Wysoka (Lounská), która była także najwyższą (dziś 46 metrów wysokości, 31 metrów bez dachu). Otrzymała ona pięć pięter z których pierwsze zasklepiono, a kolejne zwieńczono stropami. Trzy niższe kondygnacje połączono murowaną klatką schodową, natomiast wyżej prowadziły drewniane schody. Bramę zaopatrzono także w krótkie przedbramię z mostem zwodzonym za którym były dwuskrzydłowe wrota. Na zachodniej elewacji czwartego piętra umieszczono wykusz latrynowy. Ozdobną formę otrzymała górna galeria zaopatrzona w cztery wsporniki w postaci żaby, świni, lwa i mieszczanina oraz w panele z piaskowca z maswerkiem o motywach lilii i ze znakami cechów rzemieślniczych.

Stan obecny

   Do dnia dzisiejszego z dawnych fortyfikacji zachowały się nieliczne fragmenty muru obronnego bez baszt, dwa fragmenty fosy oraz dwie bramny miejskie: Wysoka (Lounská) po stronie północnej i Praska po stronie wschodniej. Obecnie znajduje się w niej nieduże muzeum miejscowego bractwa strzeleckiego. W pomieszczeniach Bramy Wysokiej pokazywane są gotyckie obrazy ołtarzowe z XV i XVI wieku oraz archiwalne zdjęcia Rakovníka przedstawiające urokliwe, często nie zachowane zakątki miasta. Brama służy także jako platforma widokowa.

pokaż Bramę Wysoką na mapie

pokaż Bramę Praską na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Umělecné památky Čech, Moravy a Slezska, red. Poche E., t. I-IV, Praha 1977-1982.
Strona internetowa muzeumrakovnik.cz, Historie mésta Rakovníka.
Strona internetowa stredovek.com, Rakovník.