Rakovník – kościół św Bartłomieja

Historia

   Pierwszy kościół w Rakovníku pod wezwaniem św. Mikołaja wzniesiono już pod koniec XI lub na początku XII wieku. W 1119 roku z rozkazu księcia Władysława I Przemyślidy został on otoczony obwarowaniami. Około połowy XIV wieku kościół św. Mikołaja spłonął, a na jego miejscu w trzeciej ćwierci XIV wieku, przy wsparciu cesarza Karola IV rozpoczęto budowę nowego kościoła pod wezwaniem św. Bartłomieja.
   W trakcie wojen husyckich gotycka świątynia spłonęła. Doszło do tego w 1422 roku, kiedy to ukrył się w niej Žibřid z Chříště wraz z mieszczanami, a budynek szturmowały katolickie oddziały Hanuša z Kolovrat i Aleša ze Šternberka. Po zakończeniu walk zachowało się tylko prezbiterium, zakrystia i część ścian korpusu nawowego. Odbudowę kościoła przeprowadzono w drugiej połowie XV wieku, a na zakończenie prac budowlanych za panowania króla Władysława II na przełomie XV i XVI wieku świątynię zasklepiono. Zmodyfikowano także główne wejście po zachodniej stronie kościoła nad którym w 1514 roku umieszczono herb miasta. W 1527 roku wybudowano nowy mur wokół cmentarza przylegającego do kościoła od południa.
   Podczas wojny trzydziestoletniej kościół był wielokrotnie niszczony i obrabowywany. Do zniszczeń dochodziło w latach 1620, 1634 i 1639. Po wojnie z powodu kłopotów finansowych miasta odbudowa długo się przeciągała. Prace ruszyły dopiero po 1679 roku, lecz już w 1693 roku w budynek uderzył piorun, który uszkodził dach. W pierwszej połowie XVIII wieku przebudowano fasadę zachodnią, przekształcono także wnętrza w stylistyce barokowej. Do połowy XIX wieku stopniowo usunięto otaczające kościół średniowieczne fortyfikacje. W latach 1885-1889 według planów znanego architekta Josefa Mockera kościół został poddany renowacji, przy okazji której usunięto większość nowożytnych nawarstwień. Wnętrze zostało regotyzowane, a przy fasadzie zachodniej zbudowano dwie wieżyczki schodowe.

Architektura

   Kościół św. Bartłomieja z XIV wieku usytuowano we wschodniej części miasta w bliskiej odległości od drewniano – ziemnych obwarowań miejskich, które otaczały go od południa i wschodu. Był budowlą trójnawową z dwoma wieżami przy korpusie nawowym oraz podłużnym prezbiterium, zakończonym od wschodu trójbocznie. Przy jego północnej ścianie stała dwuprzęsłowa zakrystia. W trakcie odbudowy z XV wieku pozostawiono starsze prezbiterium i zakrystię oraz wykorzystano zniszczone fragmenty korpusu nawowego, lecz ostatecznie nie odbudowano dwóch wież. Prawdopodobnie na skutek odbudowy prezbiterium zostało przystawione do korpusu pod nieco krzywym kątem, wyginając się lekko ku północy. Także nawy boczne nie uzyskały symetrycznego wyglądu. Przęsła nawy północnej zbudowano na rzucie znacznie mniejszych czworoboków niż przęsła nawy południowej.
   Ostatecznie kościół uzyskał formę trójnawowej pseudobazyliki o długości 38,9 metrów, szerokości 21,3 metrów i wysokość 15,7 metrów, przy czym wysokość dachu nawy głównej jest taka sama jak wysokość prezbiterium. Przy północnej ścianie prezbiterium usytuowana jest zakrystia, przechodząca górą w czworoboczną, niewysoką wieżę. Przestrzeń prezbiterium oświetla siedem, południową nawą cztery, a północną trzy gotyckie, ostrołukowe okna. Duże ostrołukowe okno umieszczono na osi fasady zachodniej, ponad którym na zdobionym blendami szczycie przebito jeszcze trzy wąskie otwory.
   Wnętrze kościoła w całości zwieńczono sklepieniami krzyżowo – żebrowymi, jedynie we wschodnim przęśle zamknięcia prezbiterium umieszczono dwa dodatkowe żebra sklepienne. Chór w pierwszej połowie XIV wieku ozdobiono ośmioma scenami z życia św. Bartłomieja i prawdopodobnie św. Doroty.
W 1503 roku do wnętrza kościoła wstawiono unikalną ambonę, wykonaną z jednego kawałka piaskowca w kształcie kielicha o wysokości 1,74 metra. Została ona umieszczona na lewo od drugiego filaru nawy, na ozdobnej kolumnie o wysokości 1,5 metra.
   W 1495 roku po północnej stronie kościoła wzniesiono wolnostojącą dzwonnicę na której zawieszono dwa dzwony o imionach Bartłomiej i Jerzy (lub Żebrak i Młynarz). W 1526 roku na jej miejscu postawiona została nowa dzwonnica wykonana przez mistrza Víta, składająca się z wielobocznej podstawy i czworobocznej drewnianej górnej części.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Umělecné památky Čech, Moravy a Slezska, red. Poche E., t. I-IV, Praha 1977-1982.
Strona internetowa hrady.cz, Rakovník, kostel sv. Bartoloměje.

Strona internetowa wikipedia.org, Kostel svatého Bartoloměje (Rakovník).