Rabštejn u Bedřichova – zamek

Historia

   Zamek prawdopodobnie został zbudowany na przełomie XIII i XIV wieku. Pierwsza wzmianka źródłowa wymienia go w 1318 roku, kiedy to biskup ołomuniecki Konrad przekazał go królowi Janowi Luksemburskiemu. Wiadomo, iż biskup zdobył go na zbuntowanych stronnikach Jindřicha z Lipy, przez co kwestia fundatora zamku pozostaje niepewna. Mógł to być król, ród Hrabišy ze Švábenicy, albo rodzina Ronovców. Po pogodzeniu się króla z Jindřichem, Rabštejn został zwrócony, a w 1355 roku Pertold z Lipy sprzedał go margrabiemu morawskiemu Janowi. W 1398 roku kolejny margrabia Jošt (Jodok) oddał zamek w zastaw Prockovi z Bouzova.
   W czasie wojen husyckich Rabštejn był katolicką przeciwwagą dla husyckiego zamku Sovinec. Król Zygmunt przekazywał go tylko swoim wiernym zwolennikom, spośród których Hynčík Štos z Albrechtic był hejtmanem najemników miasta Ołomuniec. Po krewnym Hynčíka, Jiříku Stošie, Rabštejn był od 1464 roku w posiadaniu Jindřicha z Jenštejna, który ufortyfikował podzamcze. Król Jerzy z Podiebradów wypłacił Jindřichowi za to 100 kop groszy. W latach siedemdziesiątych XV wieku przejęli zamek Tunklovie z Brníčka, wspomagający króla Jerzego w trakcie walk czesko-węgierskich. W 1483 roku węgierskie wojska Macieja Korwina zdobyły zamek, lecz jako warownia o znaczeniu strategicznym, został on szybko odbudowany.
   Na początku XVI wieku zamek został przejęty przez Petra z Žerotína, pana na Šumperku. Ponieważ Rabštejn był mały, niewygodny, oddalony od ekonomicznego centrum majątku, a także położony w środku głębokich i trudno dostępnych lasów, Petr w 1520 roku zbudował w Janovicach nową rezydencję. Z tego powodu do około połowy XVI wieku Rabštejn został opuszczony. Jako ruina opisywany był już w 1584 roku. Obwarowania zamku odnowiono jeszcze pod koniec wojny trzydziestoletniej, by służył jako schronienie dla najważniejszych dokumentów i kosztowności mieszczan z Rýmařova. W 1645 roku został zdobyty przez Szwedów, którzy pod dowództwem oficera Kuklendera zaczęli z niego urządzać wyprawy rabunkowe. Ostatnia informacja, że zamek jest zamieszkany, pochodzi z 1693 roku, kiedy mieszkali w nim słudzy pana na czele z gajowym.

Architektura

   Rabštejn jest najwyżej położonym zamkiem morawskim, usytuowanym na stokach wzgórza opadających w dolinę rzeki Oskavy i wpasowanym pomiędzy trzy skalne formacje. Jego całkowite wymiary wynosiły 90×63 metry i nadawały mu kształt w planie zbliżony do prostokąta. Znacznej grubości mury obronne górnej części zamku (1,4 – 1,65 metra) wypełniły wolne przestrzenie pomiędzy skałami, uzyskując z grubsza plan zbliżony do trójkąta. Z powodu znacznego nachylenia stoków, teren przed nimi nie został wzmocniony przekopami. Umieszczoną po stronie południowo – wschodniej bramę flankowała czworoboczna wieża o wymiarach w planie 7×8 metrów, umieszczona na wschodnim bloku skały. Poniżej niej obły fragment muru zabezpieczał dodatkowo podstawę skały. Na terenie dziedzińca zamku górnego, poniżej wspomnianej wieży, usytuowano dwuprzestrzenny budynek o załamanym kształcie w formie litery L. Obok niego w północnej kurtynie muru przebito małą furtę, zapewne służącą do wypadów lub ucieczek. Zachodnią część zamku górnego zajmowała masywna skalna formacja na której w południowej części zachowały się wyciosane w kamieniu otwory po mocowaniach drewnianych belek, dawnego głównego budynku mieszkalnego. Dodatkowe mniejsze, drewniane budowle o funkcji strażniczej mogły zajmować najwyższą, północną część skały.
   Podzamcze ulokowano na południe od zamku górnego. Jego mury obronne miały 1,3 metra grubości, ale pod względem wykonania były gorszej jakości niż mury części górnej zamku. Ich powstanie datować można na okres walk czesko – węgierskich drugiej połowy XV wieku. Z tego powodu były już przystosowane do użycia broni ogniowej i zaopatrzone w trzy bastiony. Narożny po stronie północno – zachodniej miał kształt zbliżony do trapezu, południowy, usytuowany mniej więcej pośrodku kurtyny był czworoboczny, natomiast południowo – wschodni miał kształt półokręgu. Pięcioboczny bastion południowo – zachodni powstał już w okresie nowożytnym. Wszystkie posiadały górne, równe tarasy do umiejscowienia na nich dział. Środkowa część podzamcza mogła być przedzielona dodatkowym murem obronnym z centralnie umieszczoną wieżą. Zabudowę mieszkalno – gospodarczą dolnej części zamku tworzyły pierwotnie konstrukcje drewniane.

Stan obecny

   Z zamku zachowały się fragmenty murów obronnych i wyciosane w skałach otwory po mocowaniach drewnianej zabudowy. Wstęp na teren ruin jest wolny. Jednym ze sposobów dotarcia do nich jest czerwony szlak turystyczny wiodący stromym podejściem z Bedřichova.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Severni Morava t.II, Praha 1989.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí, Praha 2001.