Historia
Zamek Rabštejn najprawdopodobniej zbudowany został w pierwszej połowie XIV wieku, jako prywatna fundacja rodu panów z Janovic. Po raz pierwszy wspomniano o nim w przekazach pisanych w 1358 roku, kiedy niejaki Pešik z Janovic odsprzedał go wraz z pobliskimi wsiami Dukovany i Horní Dubňany Vokowi z Holštejna i Drslavowi z Šelmberka. Rabštejn był siedzibą mieszkalno – obronną oraz centrum zarządzania niewielkim majątkiem ziemskim. Na formę zamku wpływ mogło mieć pochodzenie panów z Janovic z południowo – zachodnich rejonów Czech.
Na skutek bliżej nieznanych działań, po roku 1360 Rabštejn trafił w ręce margrabiego morawskiego Jana Henryka, który na mocy trzeciego testamentu przekazał go synowi, Janowi Soběslavowi. Jako, iż Soběslav zaczął robić karierę w wyższym stanie duchownym, Rabštejn przypadł margrabiemu Prokopowi, który obdarował nim swego zwolennika, Hynka Suchego Čerta z Kunštátu. Hynek pisał się z Rabštejna od 1402 roku i wykorzystywał go jako gniazdo do swej rozbójniczej działalności. Sytuacja nie poprawiła się nawet po śmierci Hynka w 1408 roku, ponieważ jego następca na Rabštejnie, Vilém Sudlice z Litovan, także grabił kupców, podróżujących z Brna do Znojma i Wiednia. Działalność tą ukróciła dopiero zbrojna wyprawa karna z 1409 roku.
W okresie wojen husyckich zamek był w posiadaniu rodu Pernštejnów, którzy obsadzili go zbrojnym garnizonem. Z czasem zamkowa załoga zaczęła jednak zachowywać się jak wcześniejsi rabusie, pustosząc okoliczne majątki nawet po zakończeniu religijnego konfliktu, co doprowadziło w 1440 roku do uchwalenia przez sejm velkomeziříčski odwetowej zbrojnej wyprawy. Niedługo później zamek został zdobyty i zniszczony. W 1476 roku odnotowany został w przekazach pisemnych jako zburzony.
Architektura
Rabštejn usytuowano na wydłużonym cyplu nad płynącą po północnej stronie rzeką Jihlavą, w zakolu wpadającego do niej od południa potoku Skryjskiego. Zamek otrzymał kształt zbliżony w planie do prostokąta o wymiarach 40 x 24 metry. Jego położony na zachodzie rdzeń był prawdopodobnie układem dwubudynkowym, charakterystycznym dla czeskich zamków Karola IV, połączonym grubym aż na 2 metry murem obronnym, tworzącym kurtyny północną i południową. Dom wschodni być może miał charakter wieżowy, co dodatkowo podkreślało osadzenie go na skalnym ostańcu. Dzięki temu mógł osłaniać bryłą dziedziniec i drugi dom.
Główna część zamku z trzech stron (od wschodu, zachodu i południa) otoczona była zewnętrznym murem parchamu, a od północy i zachodu dodatkowo jeszcze obwarowaniami podzamcza, przez które zapewne przebiegała droga dojazdowa na dziedziniec zamku górnego. Brama o formie portalu przeprutego w prostej kurtynie muru znajdowała się po stronie południowej. Brama podzamcza znajdowała się po stronie wschodniej. Usytuowano ją tuż poniżej wschodniego budynku, który mógł ją flankować. Podobnie jak brama górna, wjazd na podzamcze nie był wzmocniony wieżą.
Zewnętrzną strefę obrony zamku stanowiły fosy oraz ziemne wały, a zwłaszcza wysunięte w przedpole po stronie wschodniej obwarowania. Umieszczono je przed główną, poprzeczną fosą o szerokości 19 metrów, na niewielkim wywyższonym i spłaszczonym u góry terenie, który dodatkowo od wschodu zabezpieczono kolejnym przekopem o szerokości 9 metrów. Ich trzonem była wieżowa budowla o podkowiastej w planie formie, datowana na pierwszą połowę XV wieku.
Stan obecny
Z zamku Rabštejn zachowały się ziemne wały, rowy po suchych fosach i niewielkie pozostałości mocno zdegradowanych murów obwodowych górnej części założenia. Wstęp na mocno zarośnięty i pokryty lasem teren jest wolny. Dojazd możliwy jest podżędną drogą, odbijającą ku północy z szosy za miasteczkiem Skryje.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Jižní Morava, t. I, red. Z.Fiala, Praha 1981.
Plaček M., Hrady a zámky na Moravě a ve Slezsku, Praha 1999.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí, Praha 2001.