Rabštejn nad Střelou – zamek

Historia

   Pierwsza pisemna wzmianka o Rabštejnie pochodzi z 1269 roku, kiedy to był w posiadaniu rodu Milhosticów. Sam zamek powstał nieco później, gdyż w latach 30-tych XIV wieku z inicjatywy Oldřicha Pluha z Rabštejna. W 1357 roku jego synowie, Hynek, Jan i Smil z nieznanych powodów zbuntowali się przeciw cesarzowi Karolowi IV, który obległ Rabštejn. W beznadziejnej sytuacji bracia poddali się i w ramach ugody sprzedali zamek Karolowi za 3000 kop groszy. Cesarz wokół zamku utworzył majątek z podległymi mu na prawie lennym manami, a w samej warowni, którą często później odwiedzał, ustanowił burgrabiego. Dochody z Rabštejna zostały przekazane królewskiej małżonce, Elżbiecie pomorskiej.
  
W 1397 roku król Wacław IV oddał zamek w zastaw Benešowi Čertovi z Hořovic, a w 1419 roku Jindřichowi I z Plavna. Od 1428 roku właścicielem był Bušek i Jan Calta z Kamennej Hory. Po śmierci Buška w 1433 roku, opiekunem nieletniego Jana Calty został możny Burian z Gutštejna. Po śmierci w 1464 roku Jana, funkcję opiekuna jego niepełnoletnich córek i zarządzanie majątkiem przejął, prawdopodobnie bezprawnie, Burian młodszy z Gutštejna. W 1494 roku syn Buriana, Kryštof z Gutštejna z powodu nie stawienia się na ziemskim sądzie został skazany na utratę gardła, honoru i własności. Co prawda karę śmierci w 1509 roku anulowano, ale Rabštejn (a także zamki Točník, Žebrák i Příbram) zostały przejęte przez króla Władysława II. Jego następca Ludwik Jagiellończyk już w 1518 roku powierzył Rabštejn rodzinie Šlików. W okresie ich rządów, w 1532 roku zamek spłonął, a następnie został odbudowany przez Lorenca Šlika.
   Pod koniec XVI i na początku XVII wieku Rabštejn często zmieniał właścicieli i stopniowo podupadał. W 1669 roku Jan Šebestián z Pötting obok zamku, na miejscu spalonego w pierwszej połowie XVI wieku klasztoru karmelitów, wzniósł barokowy konwent serwitów. Kolejne przekształcenia otoczenia zamku jak i samej jego zabudowy następowały w XVIII stuleciu. W 1705 roku na terenie zamku wzniesiono barokowy pałac, do którego budowy wykorzystywano także materiał budowlany z opuszczonej średniowiecznej warowni.

Architektura

   Zamek usytuowano na cyplu wzgórza wcinającego się w zakole rzeki Střela. Jedyną przystępną drogę dojazdową po stronie zachodniej przedzielała rozpadlina, powiększona i uformowana do roli fosy. Układ pierwotnej rozległej zabudowy nie jest znany z powodu późniejszych przekształceń, zakłada się jednak, iż w zachodniej części wieloczęściowego kompleksu znajdowało się podzamcze, a we wschodniej ulokowano rdzeń zamku w typie bergfriedowym. Tuż za przekopem, w najwyższym miejscu zamku, usytuowano cylindryczną wieżę główną. Wiadomo, iż w XV wieku zwieńczona była krenelażem i galerią obronną. Zabudowania mieszkalno – gospodarcze mieściły się zapewne w najbezpieczniejszym, wschodnim narożniku dziedzińca. Według rysunku z 1470 roku były to co najmniej dwa budynki, przy czym jeden z nadwieszaną wieżyczką, a drugi z górną kondygnacją o konstrukcji szachulcowej. Mniej więcej pośrodku założenia znajdowała się zamkowa kaplica św. Mateusza, która od 1338 roku pełniła także funkcję kościoła parafialnego.

Stan obecny

   Najbardziej godną uwagi pozostałością gotyckiego zamku jest dolna partia głównej wieży zamkowej i relikty murów w jej pobliżu oraz fragmenty zabudowy w południowo-wschodnim narożniku. Niestety wszystkie pozostałe części zamku zostały zniszczone lub przekształcone w trakcie XVII i XVIII wiecznych prac budowlanych przy klasztorze oraz pałacu.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Dodatky 2, Praha 2005.

Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Zapadni Cechi t.IV, Praha 1989.