Rabí – kościół Najświętszej Trójcy

Historia

   Kościół został wybudowany pod koniec XV wieku z fundacji Puty Švihovskiego z Rýznberka, który w tym czasie dokonywał przebudowy sąsiedniego zamku i planował pod nim utworzyć niewielkie miasto, do czego formalnie doszło w 1499 roku. Kościół wzniesiony został w jednym późnogotyckim etapie, bez wykorzystania domniemywanej starszej świątyni. Wspomniany został w przekazach pisemnych w 1559 roku, w wykazie majątkowym Viléma z Rožmberka. W 1786 roku poddany został remontowi, w trakcie którego między innymi dobudowano kruchtę. Naprawy powtórzono na początku XIX stulecia, kiedy to przekształcono więźbę dachową nad prezbiterium. W 1907 roku kościół raz jeszcze odrestaurowano i ozdobiono malowidłami.

Architektura

   Kościół Najświętszej Trójcy wzniesiony został po wschodniej stronie zamku, w linii muru obronnego tak zwanego miasta górnego (Hradčany). Mur ten biegł od skał na których posadowiono zamek, następnie zakręcał pod kątem prostym na północ w kierunku świątyni, której prezbiterium pełniło rolę wysuniętej przed lico muru baszty. Na północ od kościoła mur mijał bramę i następnie zakręcał na zachód, obejmując całe północne i północno-zachodnie przedpole zamku. Teren na którym usytuowano kościół mocno opadał od strony wzgórza zamkowego w stronę wschodnią, co wymusiło wyrównanie poziomu wysokim cokołem prezbiterialnym. Z zamkiem łączył się bezpośrednio za pomocą nadwieszanego drewnianego ganku, komunikującego nawę z przedbramiem.
   Kościół utworzony został jako budowla jednonawowa na planie prostokąta, z wielobocznie zamkniętym prezbiterium po stronie wschodniej (pięć boków ośmioboku). Narożniki prezbiterium wzmocniono subtelnymi przyporami, podczas gdy nawa od strony zewnętrznej miała gładkie elewacje. Okna w we wschodniej części kościoła, wysuniętej przed mur obronny, ze względów bezpieczeństwa przepruto bardzo wysoko. Zostały zamknięte ostrołucznie, obustronnie rozglifione i wypełnione dwudzielnymi maswerkami. Podobne okna przepruto także w trzech ścianach nawy. Obronność kościoła zapewniały otwory strzeleckie na poddaszu prezbiterium, przez które więźba dachowa wschodniej części kościoła była nietypowo wyższa od tej w nawie. Jako strzelnice mogły być także wykorzystywane szczelinowe otwory doświetlające kryptę. Pomiędzy nawą i prezbiterium pierwotnie znajdowała się wieloboczna wieżyczka na sygnaturkę. Wejście do kościoła utworzono w ścianie zachodniej, w dwuramiennym portalu z przecinającym się laskowaniem
   Wnętrze nawy przykryto trójprzęsłowym sklepieniem, którego sieciowy układ zatarł jednak częściowo podział na przęsła. Sklepienie to osadzono na czworobocznych przyściennych filarach, za sprawą których zbędne były zewnętrzne przypory. Prezbiterium nakryto sklepieniem sieciowym z żebrami o prostym profilu i ze żłobkowanymi bokami. W ściany wtopiono je bez pośrednictwa konsol, natomiast w miejscach przecięć spięto je zwornikami w postaci dziewięciu tarcz herbowych czeskich rodów, odnoszących się do panów z Rýznberka i spokrewnionych z nimi rodzin (np. Šelmberków, Šternberków, Rožmberków, Velharticów). Zworniki przymocowano do żeber krótkimi metalowymi elementami, nie miały więc znaczenia konstrukcyjnego, a jedynie dekoracyjne.
   Nawę i prezbiterium połączono prosto wykonaną arkadą tęczy, szeroką, lekko ostrołukową, po bokach której znajdowały się boczne ołtarze. W zachodniej części nawy umieszczono emporę, wypełniającą jedno przęsło. Osadzono ją na trzech ostrołucznych arkadach, spoczywających na dwóch czworobocznych filarach. Przyziemie empory przykryto trzema przęsłami sklepienia krzyżowo-żebrowego. Wejście na emporę i wyżej na poddasze zapewniała spiralna klatka schodowa, umieszczona w narożniku południowo-zachodnim.

Stan obecny

   Kościół Najświętszej Trójcy w Rabi jest dziś cennym przykładem architektury z pohusyckiego okresu Czech, a konkretniej późnogotyckiej obronnej budowli sakralnej. Uniknął większych przekształceń nowożytnych, choć sąsiaduje z nim obecnie renesansowa zakrystia północna i barokowa kruchta zachodnia. Niestety więźba dachowa nad prezbiterium została obniżona na początku XIX wieku, kiedy też usunięto otwory strzeleckie poddasza. Ponadto nie dotrwała pierwotna wieżyczka na sygnaturkę, zastąpiona nowożytną, umieszczoną nad prezbiterium.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Obrazy krásy a spásy. Gotika v jihozápadních Čechách, red. P.Jindra, M.Ottová, Praha 2013.
Razím V., Středověká opevnění českých měst. Katalog Čechy, Praha 2020.

Umělecké památky Čech, red. E.Poche, t. IV, Praha 1982.