Praha – synagoga Staronowa

Historia

   Synagoga została wzniesiona w XIII wieku w okresie panowania króla Przemysła Ottokara II. Przy jej budowie prawdopodobnie brały udział strzechy budowlane uczestniczące także przy wznoszeniu wielu klasztorów cysterskich (Zlatá Koruna, Vyšší Brod, Osek). Jej nietypowa nazwa jest wynikiem połączenia pierwotnej nazwy “Nowa”, nadanej dla odróżnienia od starszej synagogi przy ulicy Dušní oraz “Stara”, dodanej po wybudowaniu w Pradze kolejnych synagog.
  
W 1389 roku w sąsiedztwie Staronowej synagogi doszło do masakry około 3000 Żydów, którym nie udało się w niej schronić. Mury synagogi miały nosić ślady krwi ofiar aż do 1618 roku, kiedy to przeprowadzono remont budynku. Od tamtego momentu o tragicznych wydarzeniach z XIV wieku przypominają hebrajskie napisy na północnych i południowych ścianach głównej sali synagogi.
   W 1716 roku budynek odnowiono z inicjatywy cesarza Karol VI Habsburga, a w 1883 roku remont połączony z regotyzacją przeprowadził znany architekt Josef Mocker. Niewłaściwe korekty zostały częściowo usunięte podczas naprawy w latach 1922-1924, natomiast kolejną renowację synagoga przeszła w latach 1966-1967, kiedy to odnowiono hebrajskie inskrypcje we wnętrzu.

Architektura

   Pierwotny budynek z XIII wieku był prostą, dwunawową konstrukcją na planie prostokąta. Krótsze ściany (wschodnią i zachodnią) zwieńczono gotyckimi, ceglanymi, trójkątnymi szczytami, dodanymi prawdopodobnie pod koniec XIV wieku (wschodni jest obecnie kopią z XIX wieku). Wejście do synagogi prowadziło przez bogato profilowany, wczesnogotycki portal z reliefem liści winorośli w tympanonie. Ich dwanaście gałęzi miało symbolizować dwanaście plemion izraelskich. Około 1300 roku po stronie zachodniej i południowej dobudowano niskie aneksy, służące jako przestrzeń dla kobiet. Stamtąd mogły one obserwować liturgię przez wąskie, szczelinowe okna wychodzące na główną salę. Na początku XV wieku oba aneksy zostały połączone narożną, południowo – zachodnią dobudówką.
   Wnętrze synagogi zwieńczono sześcioma polami sklepienia krzyżowego, którym dodano po jednym dodatkowym, piątym żebrze. Opadają one na konsole umocowane przy bocznych ścianach, podczas gdy pozostałe, typowe żebra opadają na służkach sklepiennych aż do poziomu posadzki. Pośrodku budynku sklepienia dźwigają dwie ośmioboczne kolumny. Wnętrze jest oświetlone przez wąskie, gotyckie, ostrołukowe okna oraz przez dwa cylindryczne okulusy po stronie wschodniej. W przestrzeni między kolumnami zachowała się bima (podwyższone miejsce gdzie znajdował się stół do wykładania i czytania Tory) z bogato kutą gotycką kratą oraz aron ha-kodesz (szafa ołtarzowa służąca do przechowywania zwojów Tory) z pulpitem czytania. Aron ha-kodesz zdobią dwie kolumny z XVI wieku.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Strona internetowa praguecityline.cz, Staronová synagoga.
Strona internetowa wikipedia.org, Staronová synagoga.