Praha – kościół św Marcina w Murze

Historia

   Kościół św. Marcina został wzniesiony na terenie osady Újezd, wzmiankowanej już w 1178 roku. Od 1187 roku wieś nazywana była już Újezdem svatého Martina, dlatego przyjmuje się, iż kościół powstał pomiędzy tymi dwoma datami. Újezd pierwotnie był własnością książęcą, przekazaną przez Soběslava II kapitule wyszehradzkiej. Podczas budowy murów Starego Miasta praskiego w latach trzydziestych XIII wieku Újezd ​​został podzielony na dwie części. Większa pozostała na obszarze późniejszego Nowego Miasta, a mniejszą włączono w obręb Pragi. Ściana południowa kościoła została wówczas połączona z murem miejskim, co nadało świątyni nazwę kościoła św. Marcina ve Zdi. W jego sąsiedztwie znajdowała się również brama miejska zwana bramą św. Marcina.
   Po 1350 roku, w okresie panowania Karola IV przeprowadzono gotycką przebudowę kościoła. Sklepienie nawy i wieża po zachodniej stronie kościoła zostały ukończone przed 1358 rokiem, natomiast prezbiterium zostało sklepione w latach 60-tych XIV stulecia.
   W 1414 roku ówczesny proboszcz kościoła i zwolennik Jana Husa, Jan z Hradce, zaczął podawać wiernym komunię pod dwoma postaciami. Dzięki temu świątynia zaczęła gromadzić wokół siebie zwolenników religijnych przemian i w trakcie wojen husyckich, jako jedna z nielicznych na terenie Pragi, nie została zniszczona. Rozpoczęto też wówczas dzięki utrakwistycznej rodzinie Holców z Květnice wprowadzać późnogotyckie modyfikacje, które zostały ostatecznie ukończone w 1488 roku.
   W 1595 roku zainicjowano zbiórkę na remont świątyni, która została przeprowadzona w 1600 roku. Odnowiono więźbę dachową, ogrodzenie cmentarza, wzniesiono ossuarium, a następnie kościół otynkowano. Dekoracje malarskie wykonał wówczas mistrz Jan Kohoutek. Odrestaurowana świątynia przetrwała do 1678 roku, kiedy to spustoszył ją pożar. Zniszczona górna część wieży została wówczas odbudowana w zmienionej formie, natomiast u podstawy wieżę wzmocniono przyporą. W 1784 roku kościół został zamknięty w wyniku refom cesarza Józefa II i rok później sprzedany prywatnej osobie. Stopniowo stał się domem mieszkalnym, podzielonym na dwa piętra, z których niższe zawierało sklepy i magazyny. Dopiero w 1904 roku całkowicie przekształcony budynek został zakupiony przez gminę praską i w ciągu kolejnych dwóch lat odrestaurowany przez Kamila Hilberta. 

Architektura

   Kościół romański był orientowaną, jednonawową budowlą zamkniętą od wschodu płytką, półkolistą apsydą. Część zachodnia prawdopodobnie zwieńczona była pojedynczą czworoboczną wieżą, na piętrze której mieściła się otwarta na nawę empora. Jej przyziemie oparte było na dwóch czworobocznych filarach i trzech półokrągłych arkadach, a także zwieńczone trzema polami sklepienia krzyżowego. Prowadzić miały do niej ukryte w grubości muru południowego schody. Wejście do kościoła z zewnątrz możliwe było przez prowadzący do nawy portal południowy (przeznaczony dla wiernych) i prawdopodobnie przez umieszczony na piętrze portal zachodni, prowadzący na emporę (służący wyższym dostojnikom świeckim lub kościelnym). W południowo-wschodnim i północno-wschodnim narożniku nawy odkryto dwie kolejne empory o nieznanym przeznaczeniu. Wnętrze kościoła romańskiego prawdopodobnie ozdobione było malowidłami ściennymi.
   W wyniku gotyckiej przebudowy z XIV wieku podwyższono muru korpusu nawowego, który został również sklepiony. Po stronie południowo zachodniej zbudowano nową, czworoboczną wieżę, a po stronie wschodniej na miejscu dawnej apsydy wzniesiono nowe, czworoboczne prezbiterium, oświetlane od wschodu dwoma dużymi ostrołukowymi oknami. W latach 1360–1370 otrzymało ono sklepienie sieciowe z żebrami opartymi na przyściennych konsolach, zdobionych maskami maszkaronów i spiętych zwornikami w formie rozet, róż i gwiazd. Było to jedno z pierwszych sklepień o takiej formie na terenie Czech.
   Późnogotycka rozbudowa z drugiej połowy XV wieku zaowocowała powstaniem dwóch naw bocznych, z których północną przykryto trzema, a południową dwoma polami sklepienia krzyżowo – żebrowego. Dodatkowo we wschodniej ścianie północnej nawy bocznej umieszczono tzw. oratorium Holców, połączone drewnianą kładką z domem obok kościoła. Upamiętnieniem rodu Holców jest również herb z początku XVI wieku na sklepieniu prezbiterium, reprezentujący połowę psa, symbol rodziny Beneša z Vlkanova, krewnego Holców.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Tomaszewski A., Romańskie kościoły z emporami zachodnimi na obszarze Polski, Czech i Węgier, Wrocław 1974.
Strona internetowa martinvezdi.eu, Historie.