Praha – kościół św Klemensa

Historia

   W miejscu kościoła św. Klemensa pierwotnie stała przedromańska świątynia z połowy XI wieku. Usytuowana przy brodzie przez Wełtawę była jednym z najstarszych kościołów praskich na prawym brzegu rzeki. Na przełomie XI i XII wieku przestała ona funkcjonować (być może z powodu powodzi), a pod koniec XII wieku została zastąpiona przez nowszy, romański kościół, w którym w 1225 roku król Przemysł Ottokar I ulokował przybyłych z Polski braci z zakonu dominikanów. Jednak już w latach trzydziestych XIII wieku zakonnicy przenieśli się bezpośrednio do centrum miasta, blisko mostu nad Wełtawą, a kościół św. Klemensa zaczął służyć za świątynię parafialną.
   Na przełomie XIV i XV wieku z powodu intensywnego rozwoju miasta dotychczasowy romański kościół zaczął być uznawany za niewystarczający. Rozpoczęto wówczas na jego miejscu budowę nowej, gotyckiej budowli.
   Na początku rewolucji husyckiej budynek został splądrowany. Następnie, po uspokojeniu największego wrzenia, kościół przeszedł w ręce utrakwistów (umiarkowana strona ruchu husyckiego), odbudowany i przekształcony. W okresie tym jego nawa została przedłużona w kierunku zachodnim. Prawdopodobnie wówczas także powstały wewnętrzne malowidła ścienne, obrazujące Drogę Krzyżową. Kolejne przebudowy miały miejsce w połowie XVI wieku – wieża kościoła otrzymała nowy dzwon, w zakrystii umieszczono nowy portal, a przed zachodnim wejściem dobudowano kruchtę. Największą zmianą było sklepienie nawy głównej z jeszcze gotyckim sklepieniem żebrowym, które założono w 1578 roku.
   ​​Utrakwiści posiadali kościół do 1621 roku; po upadku powstania narodowego był już zarządzany przez księży katolickich z pobliskiego kościoła św. Piotra. Bez znaczących zmian był użytkowany przez mieszczan do 1784 roku, kiedy to w wyniku reform cesarza Józefa II świątynię zamknięto. Kupiona przez młynarza z Nowego Miasta praskiego, została przekształcona w spichlerz. W rękach prywatnych kościół pozostawał do 1850 roku, a następnie wykorzystywany był przez protestancką wspólnotę. W drugiej połowie XIX wieku cały budynek wyremontowano, przy okazji pozbawiając tynków, wznosząc dwie nowe kruchty,  podwyższając wieżę i przystawiając do niej spiralną klatkę schodową oraz przekształcając więźbę dachową wraz z dachem. Dodatkowo w 1893 roku podwyższono nawę i wzmocniono ją dziewięcioma nowymi przyporami, co doprowadziło do zamurowania pierwotnego portalu po stronie południowej. Ostatnia poważna przebudowa miała miejsce w latach 70-tych XX wieku w trakcie której usunięto emporę w prezbiterium. W trakcie tych prac odnaleziono fragmenty średniowiecznych malowideł ściennych, które zostały starannie odrestaurowane.

Architektura

   Kościół z początku XV wieku został wzniesiony jako konstrukcja jednonawowa z węższym prezbiterium po stronie wschodniej, pierwotnie o równej z nawą wysokości. Prezbiterium zamknięto trójbocznie i podobnie jak korpus wzmocniono przyporami. Od północy przy prezbiterium usytuowano czworoboczną wieżę, której parter służył jako zakrystia. Pierwotne wejścia do kościoła znajdowały się w elewacji południowej nawy i w fasadzie zachodniej, oryginalnie pozbawionej kruchty.
   Wewnątrz już w trakcie głównych prac budowlanych prezbiterium zwieńczono sklepieniem krzyżowym z masywnymi, kamiennymi żebrami o profilu gruszkowym. Prawdopodobnie przy ich budowie uczestniczyli członkowie warsztatu Petra Parléřa, działający przy katedrze św. Wita. Nawa pierwotnie posiadała drewniany i płaski strop. Dopiero w 1578 roku przykryto ją późnogotyckim sklepieniem, którego profilowane gruszkowo żebra ułożono na nieregularnych polach o formie trapezów. Służki sklepienne spuszczono tutaj aż do posadzki, w przeciwieństwie do służek w prezbiterium, które zakończono wysoko na kamiennych konsolach ozdobionych motywami roślinnymi.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Havrda J., Kovář., Žďárská A., Dominikánský klášter sv. Klimenta v Praze na Starém Městě, “Staleta Praha”, rocnik XXXIII/2017/ č. 2.
Strona internetowa hrady.cz, kostel sv. Klimenta.
Strona internetowa wikipedia.org, Kostel svatého Klimenta (Nové Město).