Praha – kościół Panny Marii Śnieżnej

Historia

   Kościół Panny Marii Śnieżnej został ufundowany w 1347 roku przez  cesarza Karola IV, dzień po koronacji jego i Blanki de Valois, jako przyszła świątynia koronacyjna z przyległym klasztorem karmelitów. Cesarz podarował dwunastu zakonnikom działkę miejską, z dzierżawy której pochodziła część funduszy na budowę kościoła. Inne dochody zapewniała sprzedaż odpustów i datki mieszkańców miasta.
   W 1379 roku konsekrowano prezbiterium, ukończone ostatecznie około 1397 roku, lecz była to niestety jedyna część z planowanej monumentalnej budowli jaką udało się wznieść. Budowa wież oraz korpusu nawowego, która rozpoczęła się na przełomie XIV i XV wieku, nie wyszła prawdopodobnie wysoko ponad poziom fundamentów i została przerwana przez wybuch wojen husyckich. W tym okresie w klasztorze i kościele pracował kaznodzieja husycki Jan Želivský, który prowadził przez ulice Pragi procesję, zakończoną w 1419 roku pierwszą defenestracją praską. Później był jednym z głównodowodzących wojsk husyckich, posiadającym praktycznie nieograniczoną władzę w mieście.
   W pierwszej połowie XV wieku budynek został uszkodzony, następnie opuszczony przez mnichów, popadł w ruinę. W 1434 roku w trakcie walk mieszczan nowomiejskich z mieszkańcami Starego Miasta zniszczona miała zostać kościelna wieża. Rok później karmelici wrócili do swej siedziby i przeprowadzili prowizoryczne naprawy, jednak w 1485 roku ponownie musieli uciekać z powodu miejskich tumultów.  Pod koniec XV stulecia mnisi powrócili, lecz z powodu braku funduszy nie przeprowadzano koniecznych napraw. Nieco wcześniej w 1492 roku silny wiatr przewrócić miał ścianę, która zamykała prezbiterium od strony nieukończonego korpusu nawowego. Co więcej na skutek nie przeprowadzania remontów w 1566 roku zawaliło się gotyckie sklepienie kościoła.
   W 1603 roku cesarz Rudolf II sprzedał klasztor i kościół franciszkanom, co doprowadziło do sporu prawnego z karmelitami. Odwlekło to do 1604 roku rozpoczęcie odnowy kościoła, pod którą kamień węgielny postawił najwyższy kanclerz królestwa czeskiego Zdenel Popel z Lobkovic. Wkrótce potem prace spowolniły, gdyż w 1611 roku, podczas inwazji wojsk pasawskich, w trakcie wewnętrznych sporów na łonie rodu Habsburgów, sfanatyzowany tłum zaatakował i zamordował czternastu mnichów. W 1625 roku ukończono w końcu renowację i kościół mógł być ponownie konsekrowany przez praskiego arcybiskupa Arnošta Harracha. Wzniesiono wówczas nowe sklepienie i zachodnią kruchtę. Sam klasztor został odrestaurowany w stylu barokowym dopiero po połowie XVII wieku. W 1856 zły stan techniczny budowli wymusił kolejne prace renowacyjne, powtórzone w trakcie generalnej renowacji z 1926 roku.

Architektura

   Kościół i przyległy do niego klasztor w momencie budowy usytuowane były poza murami miejskimi Starego Miasta praskiego, jeszcze przed wytyczeniem Nowego Miasta, w obręb którego zostały później włączone. Wzniesiono go przez bramą św. Pawła i fosą miejską, przez co król nakazał by świątynię obwarowano własnym przykopem, co jednak prawdopodobnie nie nastąpiło.
   Kościół planowany był jako ogromna trójnawowa, przeszło 100-metrowej długości bazylika z dwoma wieżami i główną nawą dochodzącą do 40 metrów wysokości. Planów tych nie udało się niestety w większości zrealizować. Wzniesiono wysokie na ponad 34 metry i szerokie na 13 metrów prezbiterium o pięciobocznym zamknięciu od strony wschodniej. Zostało ono w całości otoczone licznymi przyporami, wzmacniającymi przeprute wysokimi oknami ściany i pozwalającymi na zastosowanie wewnątrz sklepień. Pierwotnie kościół zwieńczony był sklepieniem krzyżowo-żebrowym, osadzonym na wysokości około 34 metrów. Po jego zniszczeniu pod koniec XVI wieku odbudowano nieco niższe sklepienie gwiaździste, co doprowadziło także do pomniejszenia okien. Zachowane relikty murów obwodowych wskazują, iż także prezbiterium miało mieć nawy boczne.
   Dwie czworoboczne wieże planowane były na styku prezbiterium i naw bocznych. Z nich jedynie południowa wraz z cylindryczną klatką schodową sięga dziś wysokości nieco ponad 2 metrów. W XV wieku prace nad nią prawdopodobnie były bardziej zaawansowane, jako iż w 1434 roku miał już wisieć w niej dzwon.
   Długa konstrukcja prezbiterium nawiązywała do chórów kościołów klasztornych (odseparowanych od naw, mających pomieścić boczne sedilia dla braci), jednak jego bogaty wystrój architektoniczny był niezgodny z koncepcją ascetycznej architektury zakonów żebrzących. W pełni natomiast odpowiadał znaczeniu kościoła, jako królewskiej fundacji związanej z koronacją Karola IV

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Foltýn D., Sommer P., Vlček P., Encyklopedie českých klášterů, Praha 1998.

Strona internetowa pms.ofm.cz, Architektura chrámu Panny Marie Sněžné.
Strona internetowa wikipedia.org, Kostel Panny Marie Sněžné (Praha).