Praha – kościół Panny Marii pod Řetězem

Historia

   Między 1158 a 1169 rokiem w osadzie Malé Straně na lewym brzegu rzeki, u stóp zamku praskiego, a zarazem w pobliżu przyczółku romańskiego mostu, król Władysław I Przemyślida ufundował komandorię zakonu joannitów. Do 1182 roku jej zakonnicy wznieśli romańską bazylikę Panny Marii pod Řetězem (pod Łańcuchem).
   W pierwszej połowie XIV wieku, być może po uzyskaniu funduszy ze sprzedaży nieruchomości uzyskanych po rozwiązanym zakonie templariuszy, zaczęto budowę nowej, większej świątyni gotyckiej. Prezbiterium musiało być ukończone w 1378 roku, ponieważ było jednym z miejsc, w których wystawiono ciało zmarłego Karola IV. Do czasu wojen husyckich zbudowano także wieże zachodnie i kruchtę, a następnie kontynuowano prace nad gotyckim korpusem, który jednak nigdy nie został ukończony. W 1420 roku kościół został spalony przez husytów, odbudowany, po raz kolejny został uszkodzony w pożarze z 1503 roku.
   Mniejsze modyfikacje i naprawy miały miejsce w drugiej połowy XVI wieku, lecz na początku XVII wieku, za wielkiego mistrza Matouša Děpolta z Lobkovic przekształcono w stylistyce barokowej prezbiterium, a przed połową XVII stulecia Carlo Lurago zainicjował kolejną nowożytną przebudowę.
Po 1830 roku do kruchty  dodano neogotycką górną część z galerią i sterczynami.

Architektura

   Pierwotny kościół Panny Marii był romańską, trójnawową bazyliką z nawą poprzeczną (transeptem). Od strony wschodniej świątynię zamknięto trzema apsydami: jedną przy czworobocznym prezbiterium i dwoma przy ramionach transeptu. Fasada zachodnia prawdopodobnie była prosta, bezwieżowa. Nawy rozdzielono na przemian cylindrycznymi i wielokątnymi kolumnami.
   Z racji, iż komandoria znajdował się w ważnym strategicznie miejscu, w pobliżu romańskiego Mostu Judyty, który łączył zamek i Malé Straně z położoną na prawym brzegu Pragą, została ona otoczona murami obronnymi. Od północy przylegał do niej warowny dwór biskupi.
   W XIV wieku romański kościół został przedłużony od strony wschodniej o nowe, wydłużone prezbiterium, wzniesione w stylu gotyckim, wielobocznie zamknięte i oskarpowane. Od strony zachodniej wzniesiono dwie masywne czworoboczne wieże, wzmocnione narożnymi, dwustopniowymi przyporami. Pomiędzy nimi usytuowano gotycką kruchtę o dwóch ostrołukowych arkadach od zachodu i po jednej od północy i południa.

Stan obecny

   Do czasów dzisiejszych ze średniowiecznej zabudowy zachowały się dwie XIV-wieczne wieże zachodnie oraz położona między nimi kruchta z neogotyckim zwieńczeniem. W głębi, na dziedzińcu, który niegdyś był nawą główną romańskiego kościoła, widoczne są zamurowane arkady pierwotnej nawy południowej. Prezbiterium widoczne jest w formie jaką otrzymało po barokowych przekształceniach.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Strona internetowa hrady.cz, komenda johanitů (maltézských rytířů) s kostelem Panny Marie pod řetězem.
Strona internetowa wikipedia.org, Kostel Panny Marie pod řetězem.