Praha – bazylika św Jerzego

Historia

   Kościół został ufundowany przez księcia Wratysława I z dynastii Przemyślidów około 920 roku, jako najstarsza czeska bazylika. Jego uroczystej konsekracji dokonano w 925 roku. Już w latach 80-tych lub 90-tch X wieku został przebudowany w związku z osadzeniem przy nim konwentu benedyktynek, sprowadzonego przez księcia Bolesława II Pobożnego. Pierwszą przełożoną zgromadzenia została Mlada, siostra księcia i inicjatorka tego przedsięwzięcia. W 999 roku w kościele zostało złożone ciało zmarłego Bolesława II, założyciela pierwszego czeskiego biskupstwa praskiego, który spoczął obok wcześniej pochowanego fundatora bazyliki, Wratysława. Ostatnim władcą pochowanym w kościele św. Jerzego był zmarły w 1034 roku książę Oldrzych.
   W 1142 roku bazylika spłonęła w trakcie walk o Pragę między Władysławem II Przemyślidom a Konradem Znojemskim. Wymusiło to renowację a zarazem rozbudowę świątyni. Kolejne przekształcenia, tym razem w stylistyce gotyckiej przyniósł okres wielkiej działalności budowlanej na zamku praskim w okresie rządów Karola IV. W 1371 roku arcybiskup praski Jan Očko z Vlašimia poświęcił główny ołtarz bazyliki na cześć św. Jerzego i św. Ludmiły. W okresie wojen husyckich klasztor został zdewastowany i odnowiony po powrocie benedyktynek w czasach rządów Zygmunta Luksemburskiego.
   Pośredniowieczne przemiany zapoczątkowano około 1510 roku, kiedy to
leżąca naprzeciwko pałacu królewskiego stara bazylika została ozdobiona nowym, renesansowym już, południowym portalem. W pożarze z 1541 roku ucierpiały szczególnie dachy, sklepienia i zwieńczenia wież. Około 1670 niestety całkowicie zbarokizowano zachodnią fasadę kościoła, a w 1722 roku na południe od niej dostawiono barokową kaplicę św. Jana Nepomucena. W XIX stuleciu przywrócono romański wystrój wnętrza kościoła.

Architektura

   Pierwotny kościół powstał jako romańska, orientowana względem stron świata, trójnawowa bazylika, która w drugiej połowie X wieku została przedłużona w kierunku zachodnim. Nad zachodnią częścią nawy głównej prawdopodobnie wznosiła się wówczas wieża. Ponad jej przyziemiem rozciągał się strop belkowy, połączony komunikacyjnie z dobudowanymi wówczas emporami bocznymi. Wschodnia część bazyliki kończyła się dużą apsydą na przedłużeniu nawy głównej i dwoma mniejszymi na końcach naw bocznych. We wschodniej części kościoła pod posadzką znajdowała się nieduża krypta z centralnie umieszczoną komorą grobową i innymi grobami znajdującymi się po bokach. Zarówno nawa główna jak i nawy boczne zwieńczone były płaskimi, drewnianymi stropami.
   Po odbudowie z połowy XI wieku trójnawowa bazylika utraciła wieżę zachodnią, wzniesiono natomiast dwie nowe czworoboczne wieże, usytuowane we wschodniej części korpusu, po jednej od północy i południa. Nawy boczne na wschodzie nadal zamknięte były niewielkimi apsydami, a nawę główną zakończono pojedynczą dużą apsydą, będącą przedłużeniem czworobocznego prezbiterium. Pod prezbiterium usytuowano dużą, trójnawową kryptę. Południowa apsyda i wieża została przedłużona ku zachodowi, gdzie dobudowano kaplicę.
   W XIV wieku w czasach Karola IV przebudowano fasadę zachodnią kościoła oraz wzniesiono wysoką gotycką, trójbocznie zamkniętą kaplicę na wschód od apsydy południowej. Umieszczono w niej grobowiec św. Ludmiły.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Tomaszewski A., Romańskie kościoły z emporami zachodnimi na obszarze Polski, Czech i Węgier, Wrocław 1974.
Strona internetowa kralovskedilo.ktf.cuni.cz, Praha – Bazilika sv. Jiří.