Prácheň – zamek

Historia

   Zamek wzniesiono na miejscu grodu Przemyślidów, który do połowy XIII wieku był jednym z ważniejszych ośrodków administracyjnych regionu. Jego ostatnim burgrabią był wspominany w źródłach w 1268 roku Purkart z Janovic; wkrótce potem gród został opuszczony.
   W 1315 roku król Jan Luksemburski podarował kopiec grodziska Bavorowi III ze Strakonic z pozwoleniem na budowę zamku. Darowizna była ograniczona jedynie warunkiem, iż w przypadku bezdzietnej śmierci Bavora i jego brata Viléma, warownię odziedziczy król. Warunki były więc dla szlachciców wyjątkowo korzystne, ponieważ król próbował zdobyć ich przychylność i wsparcie przeciwko rebelii rodu Ronovców, która wybuchła po uwiezieniu Jindřicha z Lipy. Bavor III zmarł w 1317 roku, a prace nad zamkiem kontynuował jego brat Vilém. W rękach jego potomków Prácheň pozostał do XV wieku. Wówczas jego właścicielami byli panowie z Hradca i Kocovscy z Kocova, którzy jednak mieszkali w pobliskich Horazdovicach, przez co zamek podupadł. Jego renowację przeprowadzono pod koniec XV wieku, kiedy to stał się własnością Půty Švihovského z Rýzmberka. Ostania informacja o zamku pochodzi z 1558 roku. Był już w tamtym okresie opuszczoną ruiną.

Architektura

   Zamek zajmował najwyższy punkt długiego grzbietu górującego od zachodu nad prawym brzegiem rzeki Otavy. Po stronie północnej koryto rzeki skręcało w kierunku wschodnim, zabezpieczając zamek także od północy, jednak po wschodniej stronie zbocze zamkowego wzgórza, w miejscu  gdzie grzbiet był wygięty w szeroki, płytki wąwóz, było o wiele łagodniejsze i bardziej zagrożone. Od strony południowej usytuowano niewielkie podzamcze, zabezpieczone poprzecznym przekopem i ziemnym wałem. Nie odnaleziono na nim śladów zabudowy, dlatego zapewne pełniło raczej głównie rolę obronną.
   Wjazd z podzamcza na zamek górny flankowała cylindryczna wieża o średnicy około 9-10 metrów, włączona w obwód muru obronnego. Formował on podłużny dziedziniec o długości około 90 do 100 metrów i szerokości około 38 metrów, który rozszerzał się nieco po stronie północnej. Do długiej kurtyny południowo – wschodniej dostawiono podłużny budynek mieszkalny o szerokości około 5,5-6 metrów. Drugie podłużne skrzydło usytuowano po przeciwnej stronie dziedzińca, przy kurtynie zachodniej. Jego zewnętrzne okna wychodziły na zbocze opadające w kierunku rzeki. Z powodu skarpy skrzydło było dwukrotnie lekko załamane, szczególnie w części północnej, gdzie prawdopodobnie znajdowała się piekarnia. Liczne pomieszczenia obu skrzydeł uformowano w układzie znanym z królewskich zamków Przemysła Ottokara II – jedna duża sala pomiędzy dwoma mniejszymi komnatami mieszkalnymi. Za nimi i krótkim poprzecznym murem, na pochyłym i zwężającym się końcu cypla usytuowano podzamcze północno – wschodnie. Było ono niżej położone, a jego zabudowę tworzyła wieża o niejasnej formie oraz zabudowa gospodarcza dostawiona do murów.
   Najbardziej interesującym elementem zamku było wschodnie skrzydło, ponieważ do jego zewnętrznej elewacji dostawiono w regularnych, około 17 metrowych odstępach, cztery, na przemian kwadratowe i podkowiaste baszty. Kwadratowe miały około 6,5 metra długości boków, zaokrąglone baszty miały natomiast średnicę wewnętrzną 1,5 metra, a mury 2,5 metra grubości. Być może istniała jeszcze piąta baszta w południowo-wschodnim narożu, która flankowałaby z drugiej strony bramę wjazdową. Na jej istnienie wskazywałoby regularne rozmieszczenie, jednak ten fragment obwarowań niestety został całkowicie zniszczony.

Stan obecny

   Z zamku do dnia dzisiejszego zachowały się pozostałości murów obwodowych i zabudowy, zwłaszcza dawnego skrzydła wschodniego wraz z czterema przyległymi basztami. Widoczne są również dochodzące do 2 metrów wysokości relikty cylindrycznej wieży głównej. Mury w najbardziej wysuniętej na północ części zachodniego pałacu nie są pierwotne. Jest to pozostałość nowożytnej kaplicy. Wstęp na teren zamku jest wolny.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.

Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Jizni Cechy t.V, Praha 1989.
Menclová D., České hrady, Praha 1972.